ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 1968 ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΤΡΟΝΑΥΤΕΣ ΣΕ ΤΡΟΧΙΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΕΛΗΝΗ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΣΤΙΧΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΗ

ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ 1968
ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΑΣΤΡΟΝΑΥΤΕΣ ΣΕ ΤΡΟΧΙΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΕΛΗΝΗ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΣΤΙΧΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΗ

Bill Anders
“We are now approaching lunar sunrise, and for all the people back on Earth, the crew of Apollo 8 has a message that we would like to send to you.
‘In the beginning God created the heaven and the earth.
And the earth was without form, and void; and darkness was upon the face of the deep.
And the Spirit of God moved upon the face of the waters. And God said, Let there be light: and there was light.
And God saw the light, that it was good: and God divided the light from the darkness.’”
Jim Lovell
“And God called the light Day, and the darkness he called Night. And the evening and the morning were the first day.
And God said, Let there be a firmament in the midst of the waters, and let it divide the waters from the waters.
And God made the firmament, and divided the waters which were under the firmament from the waters which were above the firmament: and it was so.
And God called the firmament Heaven. And the evening and the morning were the second day.”
Frank Borman
“‘And God said, Let the waters under the heaven be gathered together unto one place, and let the dry land appear: and it was so.
And God called the dry land Earth; and the gathering together of the waters called he Seas: and God saw that it was good.’
And from the crew of Apollo 8, we close with good night, good luck, a Merry Christmas – and God bless all of you, all of you on the good Earth
ΣΑΛΤΟ ΜΟΡΤΑΛΕ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΣΕΛΗΝΗ ήταν ο τίτλος μιάς εφημερίδας τής 21/12/1968 καί οι ασπρόμαυρες τηλεοράσεις της τότε εποχής,θυμάμαι, στό δελτίο ειδήσεων είχαν πρώτο θέμα την εκτόξευση τού διαστημοπλοίου Απόλλων 8 (όχι Apollo).

Στὶς Ι6 Δεκεμβρίου, στὴ Ιω μ. μ,¦ αρχισε η ἀντἰστροφη μέτρηση για τὸν Απόλλωνα 8. ‘Η μέτρηση αὐτὴ κράτησε ὲπἰ 103 ώρες και διακόπηκε 8 φορες γιὰ τὴν ἐκτὲλεση αναγκαίων επιθεωρησεων καὶ τὴν ανάπαυση τοϋ πληρώματος. `Ελαχιστες ἀνωμαλἰες παρουσιάστηκαν κατα τη μέτρηση αὐτὴ. Μιὰ περίπου μερα πρὶν ἀπὸ την απογείωση διαπιστώθηκαν ὲλαττὡματα στους συσσωρευτὲς που ἑφοδἰαςαν τὸν ‘Απ’ολλωνα 8 μὲ ἡλεκτρικὴ ἑνἑργεια. Παρὰ τὶς ὲπισκευὲς ὅμως ῦπῆ ρχε ἀκόμη περιθώριο χρόνου γιὰ να διακοπη γι’ ἄλλη μια φορα ἡ μέτρηση για ἔξι ώρες, στις 21 Δεκεμβρίου.
Κατὰ την ῆμἐρα τῆς ὲκτοξεύσεως ἄλλη μια διακοπη μιᾶς ώρας παρενεβληθη μεταξυ 10ης καιΙΙης πρωινῆς. ‘Εν τῶ μεταξὺ τὸ πλήρωμα του’Απόλλωνος» 8 είχε συμπληρώσει τὸ πρόγραμμα ὲξασκησεὡς του. Καθὲνας ἀπὸ τους αστροναῦτες πέρασε 250 ώρες στὴ συσκευη απομιμησεως τῶν διαστημικών συνθηκών. Κυριος σκοπὸς τῶν ὰσκησεων ηταν να ἑζοικειωθοῦν οἱ αστροναῦτεςμὲ την εκτέλεση διαφόρων ἑλιγμῶν πτήσεως που θα ἐπρεπε να καμη ὁ ‘Απὸλλων» 8. (0 ‘Αντερς ἑπἰ πλέον υποβλήθηκε σὲ μιὰ γενικη ὲξἑταση.) “Εξ αἰτίας τῆς ὲπιδημἰας γρἰππης ποὺ ὲπικρατοῦσε τότε στην ‘Αμερικη, οἱ αστροναῦτες τοῦ ‘Απὸλλωνος» 8 ἐμβολιὰσθηκαν κατὰ τῆς ασθενείας αὐτῆς και κατὰ τὶς τελευταῖες μερες πρὶν ἀπὸ την πτήση ἀπομονὡθηκαν ἀπὸ κάθε ἑπαφὴ μὲ τὶς οἰκογὲνειἑς τους. Τὰ μέτρα αὐτὰ πάρθηκαν γιαι νά μὴ παρουσιασθῆ τὸ φαινὸμει·ο τῇ; όσθει·εἰα;
ποιζ εἰχε ποοσβὰλλει τό πλήρωμα.
Η ΑΠΟΓΕΙΩΣΗ
Τὸ Σαββατο, 21 Δεκεμβρίου, στὶς Ι0ω καἱ 55π π. μ.4ω καὶ 55π π. μ. τοπικη ῶρα τοῦ ‘Ακρωπη ρίου Κέννεντυ) οἱ ὰστρόναϋτες μπῆκαν στὸν θαλαμἰσκό ὁ ὁποῖος βρισκόταν στην κορυφη του <<Κρόνου»5,ϋψους ΙΙ0 μ. περίπου καἱ βαρους 3110 τόννων,που ἑπρόκειτο νὰ τους ἑκτόξεὐση για τὸ μακρινό τους ταξίδι. “Ως τότε ὁ Κρὁνος» 5 είχε δοκιμαστῆ μόνο μὲ μη ὲπανδρωμἑνους θαλαμἱσκους. Στὸ μεταξυ ἑνα πλήρωμα αντικαταστασεως για τὸν’Απὸλλωνα» 8 εἶχε δοκιμασει καὶ αὐτὸ τη λειτουργία όλων τῶν συστηματων του θαλαμίσκου.Τὡρα τὸ πλήρωμα του’Απόλλωνος» 8 κατέλαβε τὶς θέσεις του καὶ ἑτοιμαστηκε για τις τελευταῖε φάσεις της αντίστροφης μετρησεως.Τὴν αυγη, οἱ ανησυχίες τὶς ὁποῖες εἶχε προκαλέσει η καιρικὴ κατασταση διαλύθηκαν. Επικρατοῦσε καλη ὁρατότητα, που είναι απαραίτητη για τὴν ὁπτικη παρακολουθηση τοῦ πυραὺλου κατα τα πρῶτα δευτερόλεπτα τῆς πτήσεως. ‘Ο καιρός άνοιξε καὶ στὶς Ιω καὶ ΙΙπ π. μ. ό “Ηλιας ὰνἑτειλε στὸν όρἱζοντα τοῦ ‘Ατλαντικοῦ. Στίς Ιω και 5Ιπ π. μ. ηρθε ἡ κρίσιμη στιγμή. Οἱ κινητηρες τοῦ πρώτου ὸρόφου τοῦ Κρὁνου» 5 πυροδοτηθηκαν καὶ ὁ τεράστιος πύραυλος-ῦψους ῖσου μὲ τὸ ύψος του καθεδρικοῦ ναοϋ τοῦ Μιλανου-ανυψὡθηκε μεσα σὲ μια θαλασσα απὸ καπνοὑς καἱ φλόγες.

 (Ο πρῶτος ὅροιρός έκαιγε 5 τόννους καυσίμων καθε δευτερόλεπτο. Πίσω ἀπὸ τὸν ἀνυψοὑμενο πύραυλο ἀκολουθοῦσε μια πύρινη γλώσσα μήκους 150 μ. ‘Ενα λεπτὸ καὶ Ι7 δευτερόλεπτα μετὰ τὴν απογείωση οἱ κινητῆρες ανέπτυξαν τὴ μεγαλυτερη τους προωθητικη δυναμηκαὶ Ι λεπτὸ και Ι5 δευτερόλεπτα αργότερα ὁ πρῶτος όροφο; εἰχε τελειώσει τὸ ἔργο του. ‘Ενα δευτερὁλεπτο αργότερα ὁ S1 ὰποχωρίσθηκε από τὸν δέυτερο όροφο . ‘Ενα ἀκόμη δει›τερὁλεπο ὰπορρἱφθηκε ὁ πὐραυλος διαφυγῆς σύμφωνα πρὸς τὸ σχέδιο. Ο 2ος όροφος λειτούργησε μέχρι τὸ 8ο λεπτὸ καὶ 40 δευτερόλεπτα μετὰ τὴν ᾶπογεἰωση.’Υστερα απορρἰφθηκε καὶ αὑτὸς καὶ πυροδοτὴθηκε ο τρίτος όροφος S4Β. ‘Ετσι 15 λεπτὰ μετὰ τὴν ὰπογεἰωση ο Απὁλλων 8 μπῆκε στὴν τροχιά ἀναμονῆς,σὲ ῦψος 190 περίπου χλμ. καὶ σὲ πλἀτος 32,5° βορείως τοῦ ἰσημερινοῦ. Τὸ ύψος τῆς τροχιᾶς αὐτῆς ῆταν κατά τι κατώτερο τοῦ προγραμματισθἐντος.αὐτὸ όμως δὲν είχε συνέπειες γιὸ. τὴν πρόοδο τοῦ ἑγχειρὴματος. Στὸ σημεῖο αὐτὸ ὅλες οἱ ἑγκαταστἀσεις καὶ τὰ όργανα ὑποβλὴθηκαν καὶ πάλιν σὲ διεζοδικὸ ἔλεγχο. Στὸ μεταξὺ ὁ έλεγχος πτήσεως μεταβιβἀστηκε ἀπὸ τὴ Φλωρἱδα στὸ Χιοῦστον τοϋ Τέξας. ‘Ολο.έγιναν σύμφωνα πρὸς τὸ σχέδιο. Τώρα ήταν δυνατὁ. λίγο πρὶν ἀπὸ τὴ συιμπλήρωση τῆς 2ης περιφορᾶς γύρω ἀπὸ τὴ Γῆ, νὰ πραγματοποιηθῆ ἡ επομενη φάση, ἡ θέση δηλαδὴ τοῦ διπστημοπλοίου σὲ πορεία πρὸς τὴ Σελήνη. Στἱς 4ω41π π. μ. ὁ τρίτος όροφος πυροδοτἡθηκε πάλι ἐνῶ τὸ σκάφος βρισκόταν στὴ σκοτεινὴ πλευρὸ. τῆς Γῆς, πάνω ἀπὸ τὸν Εἰρηνικὁ, νοτιοιινατολικὰ τῶν νήσων Χαβάη.’Ο πὐραυλος S4Β ὲλειτοὐργησε ἐπὶ 5 λεπτὰ καὶΙ2 δευτερόλεπτα. Οἱ κάτοικοι τῆς Χαβάης μπορούν νὰ δοῦν μὲ γυμνὸ μὰτι τὴν πὐρινη γραμμὴ στὸν νυχτερινὸ οὐρανὸ.

“Ενώ ὰκὁμα έκαιγε ὁ τρίτος όροφος, ὁ ‘Ηλιος ὁινἑτειλε γιὰ τοὺς ἀστροναῦτες τοῦ Απόλλωνος» 8. Στὸ ἑζῆς ὁ “Ηλιος θὰ ήταν ὁ ὰχὡριστος σύντροφός τον; κατὰ τὴ διὰρκεια τοῦ μακρινοῦ τους ταζιδιοϋ. μαζὶ μὲ τὴ Γῆ ποἱ: θὰ μίκριιινε διαρκῶς καὶ τὴ Σελήνη ποὺ θὰ μεγἀλωνε. Ενῶ ἡ Σελήνη φαινόταν σὰν Ενας μηνίσκος ὁλοἑνα καὶ μεγαλύτερος, ἡ Γῆ φαινὸταν σὰν ἔνςις ὁλοἑνα καὶ μικρὸτερος δίσκος τριών τετᾶρτων στὸν ουρανὁ. Τρείς ώρες καὶ 10 λεπτὰ μετὰ τὴν ὰπογεἰωση ὁ S 4Β ὰποσπὰσθηκε κι αὑτὸς ἀπὸ τὸ διαστημόπλοιο. Στὸ ἑξῆς ὁ Απὁλλων 8 θὰ ὲξαρτιὸταν ὰποκλειστικὰ ἀπὸ τοὑς δικούς του κινητήρες. Για να αποφευχθεί η επίδραση τῆς ῆλιακῆς ἀκπνοβολίας καἱ θερμότητας μόνο στὴ μιὰ πλευρα τὸ σκαφος ἑτἑθη σε ἀργὴ περιστροφὴ γύρω απο τὸν άξονα του.
ΤΑΞΙΔΙ ΣΤΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ
Τὴν πορεία τοῦ Απόλλωνος» 8 παρακολουθούσαν ἀπὸ τὴ Γῆ τρία μεγαλα ραδιοτηλεσκὁπια διαμετρου 26 μ., εγκατεστημένα στὴ Κανμπἐρρα τῆς Αύστραλίας, στὸ Γ κολντστόουν τῆς Καλιφορνίας καὶ στὴ Μαδρίτη τῆς ‘Ισπανίας, που χρησιμοποιούνταν ἑπἰσης για τὴν αναμεταδοση ραδιομηνυμὰτων, στατιστικών στοιχείων καὶ τηλεοπτικών ὲκπομπῶν.Μερικἑς κεραίες διαμέτρου 10 μ. περίπου συμπλήρωναν αὐτὸ τὸ σύστημα παρακολουθησεως. Οί κεραίες αύτἑς βρίσκονταν στην ῦΑντίγκουα(νῆσος Σαἰν Τζών), ‘Ασουνσιόν, Καναρίους νήσους, Καρναρβον τῆς Αυστραλίας, Μπαχαμας νήσους, Γκουὰμ τῶν Χαβαι, τὴ νῆσο Μἐρριτ της Φλωρίδας καὶ στο Κὸρπους Κρίστι τοῦ Τέξας,καθὡς καὶ σὲ διάφορα πλοία. Τα ραδιομηνύματα διαβιβαζονταν ἑπἱ τῆς καλουμἑνης ζώνης 8 μεταξὺ τῶν συχνοτήτων 1550 καὶ 5200 ΜΗΖ.Η ταχύτητα τοῦ διαστημοπλοἰου μειώθηκε αργα.
Στην τροχιὰ ὰναμονῆς ῆταν 28 000 χλμ. την ῶρα καὶ κατὰ την ἑκκίνηση για τὴ Σεληνη 40 000 χλμ. Αρχικὰ ὁ Απὁλλων» 8 πέρασε πανω απο τὸν Νότο τῶν Ηνωμένων Πολιτειῶν, του ‘Ατλαντικού καὶ ἀπὸ τῆς 7ω μ. μ., στίς 2! Δεκεμβρίου, πανω ἀπὸτὴ Νότιο Αμερικἡ. ‘Επειδη ἡ αποσταση του ἀπὸ τὴ Γῆ ηϋξανε ταχυτατα οί αστροναύτες μποροῦσαν να δοῦν ταυτοχρονα τη Φλώριδα καί τὶς δυτικὲς ἀκτὲς τῆς Αφρικῆς. Μεταἔύ 9ης καί 10ης μ. μ. ῶρας τὸ σκαφος πέρασε πανω ἀπὸ τις δυτικἑς ακτὲς τῆς Κολομβίας. ‘Αργότερα ἡ Γῆ για τους αστροναύτες μετακινήθηκε ὰργὰ προς δυσμὰς καθὡς περιστρεφὸταν καὶ παρουσίασε σε αὐτουςτὴ ζώνη μεταξὺ 5 καἱ ΙΟ μοιρῶν νοτίου πλατους.Τὸ απόγευμα τῆς 2! Δεκεμβρίου οἱ ἀστροναῦτες ἔβγαλαν τὰ βαρια τους διαοτημικὰ σκαφανδρα καί γευματισαν για πρώτη φορα. ”Οπως και στὸν`Απολλωνα» 7, προβλέπονταν τρία γευματα τὴ μέρα, θρεπτικῆς αξίας 2500 θερμίδων. Τα Χριστούγεννα τὸ μενου θα περιλάμβανε γαλοπούλα μὲ σάλτσα καὶ μῆλα. ‘Η γαλοπούλα είχε ετοιμαστῆ σύμφωνα πρὸς μιὰ νεα συνταγη: κάθε κομματι της ῆταν τυλιγμένο σὲ ζελατίνα γιὰ νὰ μὴ σκορπίσουν ψίχουλα στὸ διαστημόπλοιο. Τὸ φαγητο δὲν ήταν ὰφυδατωμἑνο όπως στα προηγούμενα ταξίδια.Στίς 22 Δεκεμβρίου, στὶς 4ω μ. μ., ῆταν ἡ πρώτη διόρθωση τῆς πορείας. Τη στιγμη ὲκεἰνη ο’Απόλλων» 8 βρισκόταν σὲ απόσταση 96000 χλμ. ἀπὸ τὴ Γῆ. ‘Ο πύραυλος ὲλειτούργησε ἐπὶ 2,4 δευτερολεπτα. Οί μκροἱ πύραυλοι ελέγχου καὶ προσανατολισμού θὰ ήταν ὲπαρκεῖς γιὰ τὸν ἑλιγμὸ αὑτὸν, πυροδοτήθηκε δμως ὁ μεγαλος για νὰ ὲλεγχθῆ ἡ αποδοση του. Μικροδυσκολίες ανέκυψαν στὸν ‘Απὁλλωνα» 8 ἐξ αἰτίας συμπυκνὡσεων που παρατηρήθηκαν στα δύο ἀπὸ τὰ πέντε φινιστρίνια τοῦ σκαῳοις, Αυτο σήμαινε ὅτι ὁ εντοπισμός του καί ἡ παρατηρηση τῶν αστέρων γιὰ τὸν προσανατολισμὸ παρουσίαζε μεγαλες δυσκολίες για τὸν πλοηγὸ Τζαίημς Λὸβελ. Τὸ βραδυ τῆς 2Ζας Δεκεμβρίου ἔγινε ἡ πρώτη ἄμεση τηλεοπτικὴ μεταδοση ἀπὸ τὸν θαλαμίσκο πρὸς τὴ Γῆ, απο απόσταση 200 0()0χλμ.

“Επίσης οἱ ὰστροναῦτες μπόρεσαν να παρατηρήσουν τοτε τη Γῆ. “Ο Λὁβελ ανέφερε ότι διέκρινε μια γαλάζια ἄλω γύρω ἀπὸ τὴ Σεληνη, που ἔμοιαζε μὲ τὸν γαλάζιο στἐφανο τῆς ἀτμοσφαίρας που περιβάλλει τὴ Γῆ. Τὸ φαινόμενο αυτο όμως αποδόθηκε στὴν παραθλαση τοῦ φωτὸς στα φινιστρίνια και τα ὁπτικὰ όργανα. Τὸ απόγευμα τῆς 22ας Δεκεμβρίου οἱ ὰστροναῦτες Μπόρμαν και ‘Αντερς αρχισαν να υποφέρουν ἀπὸ τὸ στομαχι καὶ τα έντερα, αλλα ἡ κατασταση τους βελτιώθηκε αἱσθητὰ μέχρι τὸ πρωί, 23 Δεκεμβρίου, ἀφοῦ πῆραν φάρμακα.
ΠΕΡΙΦΟΡΑ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤἩ ΣΕΛΗΝΗ
Στἱς Ιθω καὶ 59π π. μ., στις 24 Δεκεμβριου, ἔφτασε ἡ ἑπὁμενη ιὶποφασιστικὴ φαση τοῦ ταξιδιοῦ:έπρεπε να πυροδοτηθῆ ὁ κύριος πὑραυλος τοῦ’Απόλλωνος» 8 πρὸς κατεύθυνση αντίθετη τῆς φορᾶς τοῦ σκάφους, ἐπὶ 4 λεπτα και 6 δευτερόλεπτα, για να μειῶση την ταχύτητα της πτήσεως γύρω ἀπὸ τη Σελήνη ἀπὸ 9500 σὲ 6000 χλμ. Τὴν ωρα.Στἱς Ι0ω π. μ. τὸ Χιοϋστον έδωσε τὴν αδεια γι*αὐτὴ την ὲνἑργεια. Τὴν τελικη απόφαση ὅμως ἔπρεπε να τὴν παρη ὁ Φρὰνκ Μπὁρμαν, ὁ κυβερνητης τοῦ σκαφους. ‘Η πληροφορία γιὰ την ἀπόφαση αὐτὴ καθυστέρησε ἐπὶ 20 λεπτα, γιιιτἱ τὸ σκαφος βρισκόταν πίσω ἀπὸ τὴ Σελήνη σχετικα μὲ τη Γῆ καὶ συνεπώς κάθε ραδιοεπικοινωνία του μὲ τὴ Γῆ είχε διακοπη. Στἰς 116) καὶ 24π π. μ. Ἡ ἑπικοινωνἱα ὰποκαταστόιθηκε, ὅταν ὁ Απὁλλων 8 ὲμφανἰστηκε καὶ παλι ἀπὸ τὴν ανατολικη παρυφὴ τῆς Σεληνης. Τότε διαπιστώθηκε ὅτι τὸ διαστημόπλοιο ἀκολουθοῦσε την προγραμματισθεἱσα ὲλλειπτικη τροχιὰ πἐριζ της Σεληνης σὲ ύψη 125-300 χλμ από την επιφάνεια της. 3Ω,22΄πμ ο κινητήρας πυροδοτήθηκε καί πάλι επί 10 δευτ για να

τοποθετηση τὸ σκάφο σὲ μια σχεδόν· κυκλικη τροχιά ῦψους ΙΙΟ χλμ για τις ὑπὸλοιπες 8 περιστροφές. ‘Η τροχιἀ τοῦ’Απὸλλωνος 8 σχημὰτιζε γωνἱα Ι2° ῆ Ι3° μὲ τὸν ἰστιμερινὸ τῆ; Σελήνης. ΜεταξὺΙω 3Οπ μ. μ. καὶ Ιω 45π μ. μ. ‘έγιναν οἱ πρῶτες ζωντανὲς τηλεοπτικὲς μεταδόσεις πρὸς τη Γῆ. Οἱ ἀστροναῦτες έδειξαν διαφορα σημ¦εῖα τοῦ σεληνιακοῦ τοπίου, στην περιοχη της θάλασσας τῆς Γονιμὸτητας καὶ τῆς θαλασσας τῆς ‘Ηρεμἰας.’Ανὲφεραν ὲπἰσης ὅτι ἡ ἑπιφανεια τῆς Σεληνης ηταν σταχτιὰ σὰν γὺψος. “Οταν πὲρασαν πανω ἀπὸ ση μεῖα ποὑ φωτίζονταν κάθετα ἀπὸ τὸν “Ηλιο είπαν πὡς τὸ χρώμα τοῦ ὲδαφους ήταν ἀνοιχτὸ γκρί.’Ας σημειωθῆ ὅτι ἡ Σεληνη ανακλᾶ κατὰ μέσον ὅρο μόνο τα 7% τοῦ ἡλιακοῦ φωτὸς. “Η ᾶνακλαστικὴ αὑτὴ ἱκανὁτητα ιὶντιστοιχεῖ περιπου σ’ ἑκεἰνη τοῦ βασόιλτη (6%) καὶ τῆς λάβας τῶν ηφαιοτεἱων (4%). Οἱ ἀστροναϋτες τοῦ’Απὁλλωνος» 8 βαφτισαν μερικοὑς ἀπὸ τοὺς ανώνυμους ἀκόμη κρατῆρες τῆς Σελήνης μὲ τὰ ὸνόματα τῶν συναδέλφων τους ποὺ σκοτὡθητςαν κατὰ τὴν τραγωδία τοῦ Απὸλλωνος 1 στις ὰρχἑς τοῦ Ι967 και μὲ τὰ δικα τους ὁνὁματα. ‘Η ἑπικὐρωση τῶν νέων αὐτῶν ὸνομασιῶν ἑξαρτᾶται ἀπὸ την απόφαση τῆς Διεθνοῦς “Αστρονομικῆς Ενώσεως. Στὴν σκοτεινη πλευρὰ της Σεληνης, ὁ ‘Απὁλλων» 8 πέρασε μεταξὺ ἄλλων καὶ πανω ἀπὸ τὸν κρατήρα Κοπἐρνικο καὶ τὸν “Ωκεανὸ τῶν Καταιγἰδων. Τἰς πολυαριθμες τηλεοπτικὲς ἐκπομπὲς ἀπὸ τὸ διαστημόπλοιο παρακολούθησαν μὲ μεγαλο ἑνδιαφἑρον οἱ περισσότερες χώρες τοῦ κοσμου. Μετά απὸ τὴ δὲκατή του περιφορὰ γύρω τὴ Σελήνη . ὁ κύριος πύραυλος του πυροδοτἡθηκε καὶ πάλι ἑπἰ 3,5 λεπτὰ στὶς 7ω 9π π. μ. στὶς 25Δεκεμβρίου, γιὰ νὰ πὰρη τὸ σκάφος την πορείαἑπιστροφῆς πρὸς τὴ Γῆ. Αὐτὸς ήταν ἔνας ἀπὸ τοὺς λεπτότερους ἑλιγμοὺς τοῦ ταζιδιοῦ. ‘Αν ὁ κινητήρας δὲν λειτουργοῦσε, οἱ ὰστροναῦτες θὰ ἔμεναν ἐκεῖ. περιφερὁμεκ·οι αἰὡνια γύρω απὸ τὴ Σεληνη. Καμιὰ βοήθεια ἀπὸ τὴ Γῆ ὸείν θὰ ήταν δυνατὸ νὰ τοὑς δοθῆ μὲ τίς σημερινὲς ὸργονωτικὲς καὶτεχνικἑς δυνατότητες τὸσο τῆς Δὑσεως ὅσο καὶτῆς Ανατολ·ῆς. Παρ όλο ποὺ είχαν γίνει τυπικές προετοιμασίες γιὰ παρόμοιο ὲγχείρημτι. Τὸ ἀπὸθεμα ὸζυγὸνου στὸν ‘Απολλωνα 8 θὰ κρατοῦσε μόνο 13 μέρες μετὰ τὴν απογείωση.
ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ
Γιὰ νὰ ὲπιστρὲψη στὴ Γ ῆ ὁ Απόλ).ων 8 έπρεπε νὰ αὐζἡση τὴν ταχύτητά του ἀπὸ 5000 χλμ. Τὴν ὅ›ρα σὲ πάνω ἀπὸ 8500 χλμ. ἡ σὲ 24 περίπου χλμ τὸ δευτερόλεπτο. Η ταχύτητα αὑτὴ ῆτον ὰπαραιτητη γιὰ νὰ ῦπερνικηθῆ τὸ πεδίο βαρὑτητας τῇ;
Σελήνης απὸ τὴ φυγὸκεντρο δύναμη. Για ἄλλη μιὰ φορὰ τὸ Κἑντρο ‘Ελὲγχου τοῦ Χιουστον Τὲζας ὰναγκὰσθηκε »νὰ περιμὲνη τὸν’Απόλλωνα»8 ἐπί 15 λεπτὰ μετὰ τὴν πυροδοτηση τοῦ πυραὐλου του νὰ ἑμφανισθῆ ἀπὸ πίσω ἀπὸ τὴ Σελήνη καὶ νὰ ὰποκατασταθῆ μαζί του ἡ τηλεπικοινωνία. Στὴν ἀρχὴ τοῦ ταξιδιοῦ ὲπιστροφῆς ἡ ταχύτητα τοῦ διαοπημοπλοίοο μειώθηκε προοδευτικὰ, ὡσὸτου αὐτὸ έφτασε στὸ σημείο ὅπου ὑπερὶσχυσε ἡ ἔλξη τῆς Γῆς. “Υστερα ἡ ταχύτητα αὐζἡθηκε γιὰ νὰ φτάση τὰ ΙΙ χλμ.
τὸ δευτερόλεπτο ὅταν τὸ σκάφος ζανὰρθε στὴν ἀτμοσφαιρα. Στίς 4ω 22π μ. μ. τὸ τμῆμα διακυβερνἡσεως μὲ τοὺς ἀστροναῦτες ἀποσπἀσθηκε ἀπὸ τὸ τμῆμα ὑπηρετὴσεως μὲ τοὐς πυραυλοκινητῆρες. ‘Η είσοδος στὴν ἀτμὸσφαιρα ἑγίνε στὶς 27 Δεκεμβρίου, στὶς 4ω 47π μ. μ. ‘Επρεπε νὰ γίνη ὑπὸ ὁζείσ. γωνία μεταξὺ 50 40′ καὶ 7″ 40′ ὡς πρὸς τὴν ἐπιφἀνεια τῆς Γῆς. Αὐτὸ ἑσἡμαινε ὅτι ὁ δίαυλος ἑπακπὁδου είχε πλάτος 10 μόνο χλμ. ”Αν ἡ γωνία ῆτον μεγαλύτερη, ὁ θαλαμίσκος θὰ ὑπερθερμαινόταν καί ῦπῆρχε κίνδυνος νὰ πυρποληθῆ,

‘Δν
πάλι ἡ γωνία ἡταν μικρότερη, ἡ ὰτμοσφαιρικὴ τριβή θὰ ήταν ἀνεπαρκὴς καί ὁ θαλαμίσκος θὰ ὰποστρακιζὁταν ἀπὸ τὴν ἀτμὁσφαιρα γιὰ νὰ συνεχἰοη τῆι· περιφορά του γύρω ἀπὸ τὴ Γῆ. Λόγω ελλείψεως και›σἰμων καὶ πυραύλων, δὲν θὰ ῆταν τότε δυνπτὴ μιὰ δείπερη ἀποπειρα εἱσὸδου στὴ ατμόσφαιρα. Καὶ στὴν περίπτωση αὐτὴ ἡ παροχὴ ἑγκαιρης βοήθειας θὰ ήταν ὰδὑντιτη. ‘Η ἑπιβρἀδυνση του σκάφους ἐγίνε ἀποκλειστικὰ μὲ τὴν αντίσταση της ἀτμοσφαίρας. ‘Η θερμοκρασία τῶν τοιχωμὰτων τοῦ θαλαμίσκου ἑφτασε τους 2270οC. Το ὰρνητικὁ G τῆς ἑπιβραδύνσεως παρέμεινε γύρω στα 4 G και έφτασε μέχρι 6,8. Σἑ ένος 55 χλμ ὁ α’Απόλλων 8 αποστρακίσθηκε και ὰνέβηκε πάλι σε 55 χλμ. πρίν να μπή στο τελευταίο στάδιο της προσγειώσεως. Απο το ύψος των 30 χλμ άρχισε να πέφτει κατακόρυφα.’Η προσθαλὰσσωση είχε προγραμματισθῆ σὲ σημείο ποὺ βρισκόταν σὲ μῆκος 165″ καί πλὰτος 4° 55ί. ‘Ο θαλιιμίσκος πλησίασε τὸ σημείο αὐτὸ ἑρχὐμενος ἀπὸ τὴν “Ανατολικὴ ‘Ασία μὲ κατεύθυνση ἀπὸ βορειοδυτικά πρὸς νοτιοανατολικά. Στὴν περιοχὴ αὐτὴ, κάπου 300 χλμ. δυτικονοτιοδυτικἐι τῆς νήσουΠαλμὐρα, τὸν περίμενε τὸ ἀεροπλανοφὁρο «Γιορκτάουν, τὸ ἀντιτορπιλλικὸ ντ(Κόχραν» καὶ τὸ ὰναγνωριστικὸ πλοἴο («”Αρλιτκτον››, καθώς καί στολίσκος ὁλὸκληρος ἀπὸ ἀεροπλἀνα καὶ ἑλικόπτερα. “Ολες οί ὲνἐργειες κατὰ τὴν ἑπὰνοδο καὶ τὴν προσθαλάσσωση τοῦ Απὁλλωνος» 8 κατευθὐνονταν καί πάλι ἀπὸ τὸ Χιοῦστον μέσω τῶν σταθμῶν ίΑτλι1ντικοῦ καὶ Εἰρηνικοῦ στὸ Νόρφολκ καὶ Κοὑνα (Χαβάη), καθὡς καὶ τῶν
δύο κέντρων Ραμστἀιν (Παλατινᾶτον) καὶ ‘Αλμπρουκ (ζώνη τῆς Διὡρυγος τοῦ Παναμᾶ). Τὰ κἑντρα αὐτὰ είχαν ἑντολὴ νὰ ζητήσουν τὴ βοήθεια τῆς ‘Αμερικανικῆς ‘Αεροπορίας, ᾶν ἡ προσγείωση γινόταν σὲ ἄλλο σημείο τῆς Γῆς. Καθὡς ὁ`Απὸλλων 8 διἑσχιζε τὴν ὰτμόσφαιρα,τὰ πληρὡματατ τῶν πλοίων είδαν ἔνα ἀντικείμενο ποὺ ἔμοίαζε μὲ μετεωοίτη νὰ λάμπη στὸν νυχτερινὸ οὑρανὸ. Στὴν τελευταία φὰση τῆς καθὸδου, οἱ προβολείς τοῦ Απόλλωνος» 8 ήταν ὁριιτοἰ καὶ στὶς 4ω 51π μ. μ. ὁ θαλαμίσκος προσθαλασσὡθηκε στὸν Εἱρηνικὸ σὲ ἀπὸσταση μόνο 4500 μὲτρων ἀπὸ τὸ

(κΓιορκτάοινμ››. Στὸ σημείο αὐτό, στὶς Δω 517: άρχισε νὰ ξημερὡνη “Ο ‘Ηλιος ὰνἑτειλε στίς 6ο: 6π. ‘Ηταν ἡ πρὡτη φορἀ ποὺ ᾶμερικανικὁ διαστημόπλοιο ὲπανερχὸταν στὸ σκοτεινὁ ἡμισῳαίριο τῆς Γῆς.

δείτε το βίντεο

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ

Πώς ο Ερατοσθένης μέτρησε την περιφέρεια της Γης

Ο Ερατοσθένης (Κυρήνη 276 π.Χ. – Αλεξάνδρεια 194 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας μαθηματικός, γεωγράφος και αστρονόμος. Θεωρείται ο πρώτος που υπολόγισε το μέγεθος της Γης και κατασκεύασε ένα σύστημα συντεταγμένων με παράλληλους και μεσημβρινούς. Γύρω στο 230 π.Χ., εργαζόταν στη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας αφού προηγουμένως είχε εργαστεί για μια εικοσαετία στην Αθήνα. Σε έναν πάπυρο της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας ο Ερατοσθένης διάβασε κάτι που τράβηξε την προσοχή του.
Στη Συήνη (σημερινό Ασσουάν), το μεσημέρι της μέρας του θερινού ηλιοστασίου (21 Ιουνίου, η πιο μεγάλη μέρα του έτους), το ηλιακό φως έπεφτε κάθετα προς το οριζόντιο επίπεδο. Αυτό το συμπέραιναν εξαιτίας ενός πηγαδιού, το οποίο κάθε 21η Ιουνίου φωτιζόταν ολόκληρο από τις ακτίνες του Ήλιου μέχρι τον πυθμένα του χωρίς να σχηματίζει καμιά σκιά. Από την άλλη, στην Αλεξάνδρεια – που είναι κτισμένη στις εκβολές του Νείλου ποταμού 800 χιλιόμετρα βορειότερα του Ασσουάν στον ίδιο περίπου μεσημβρινό (αυτό προκύπτει από αστρονομικές μετρήσεις, που πιθανόν έκανε ο Ερατοσθένης ή τις βρήκε στην βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας και τις επιβεβαίωσε )- οι ακτίνες του ήλιου σχημάτιζαν σκιά σε έναν γνώμονα (ένα στέλεχος που στερεώνεται κάθετα σε ένα οριζόντιο επίπεδο). Τοποθέτησε, έτσι, έναν κατακόρυφο στύλο στην Αλεξάνδρεια την ίδια ακριβώς ημέρα και ώρα στις 12 το μεσημέρι, μέτρησε τη γωνία που σχημάτιζε η σκιά του και την βρήκε ίση με το ένα πεντηκοστό της περιφέρειας κύκλου και λίγο περισσότερο ακόμη. Η γωνία ήταν 7,20[περίπου 8 πρώτα λεπτά (γωνία φ στο σχήμα)]. Αφού η Αλεξάνδρεια και η Συήνη βρίσκονται πάνω στον ίδιο μεσημβρινό οι 7,20 αντιστοιχούν στο 1/50 του πλήρη κύκλου (360/7,2 = 50).
Την απόσταση (S) μεταξύ των δύο πόλεων Αλεξάνδρειας και Συήνης την υπολόγισε σε 5.000 στάδια (για την ακρίβεια 5040 στάδια) με την βοήθεια του βασιλιά Πτολεμαίου, ο οποίος διέθεσε το αναγκαίο σώμα βηματιστών ή κατά άλλους από τον χρόνο που έκαναν στα ταξίδια τους τα καραβάνια των καμηλών.
Λέγεται επίσης ότι ο Ερατοσθένης μέτρησε αυτήν την απόσταση, χρησιμοποιώντας ένα είδος οδομέτρου με γρανάζια και την βρήκε ίση με 5040 στάδια.
Με τον παρακάτω απλό τρόπο υπολόγισε το μήκος της περιμέτρου της Γης ίσο προς 252.000 στάδια. Ή διαφορετικά Πολλαπλασίασε το 5040 επί 50 και υπολόγισε την περιφέρεια της γης σε 252.000 στάδια.
Το στάδιο της Ελληνιστικής Εποχής υπολογίζεται ίσο με 157,5 μέτρα (κατ’ άλλους 164 μ.). Τα 252.000 στάδια ισούνται με 39.690 χιλιόμετρα.
Αυτή είναι η μεσημβρινή περιφέρεια, αλλά δεχόμενοι τη Γη σαν μια σφαίρα, θα ισούται και με την Ισημερινή περιφέρεια (Σήμερα γνωρίζουμε ότι η Γη δεν είναι τελείως σφαιρική και η ακτίνα της στους πόλους είναι λίγο μικρότερη από την ακτίνα στον ισημερινό).
Εντυπωσιακό αποτέλεσμα, αφού με σημερινές δορυφορικές μετρήσεις προκύπτει, πως ο μέσος όρος της περιμέτρου της Γης είναι 40.048 χιλιόμετρα.

 

ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ (ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ).

ΟΙ ΜΙΚΡΟΙ ΠΛΑΝΗΤΕΣ (ΑΣΤΕΡΟΕΙΔΕΙΣ).
Γιάννης Κολιόπουλος
Τόμος Α σελ 111-118
© 1998
==================
Μκροί πλανήτες ονομάζονται τα χιλιάδες ακανονίστου σχήματος ή και σφαιρικά ουράνια σώματα τα οποία κινούνται γύρω από τον ήλιο στον χώρο μεταξύ του Άρη και του Δία. Ο όρος “αστεροειδής” χρησιμοποιήθηκε από τον Άγγλο αστρονόμο J. Hersel.
Ιστορικό και ανακάλυψη των αστεροειδών. Το 1596 ο Κέπλερ στο έργο του με τίτλο “Κοσμογραφικό μυστήριο” έγραψε την φράση : “Τοποθετώ νέο πλανήτη μεταξύ Άρεως και Διός”. Αργότερα το 1716 με την διατύπωση του νόμου του Bode κατά τον οποίο οι αποστάσεις των πλανητών τάσσονται κατά γεωμετρική πρόοδο, ο Lampert έθεσε πάλι εκ νέου το πρόβλημα. Κατ’ αυτόν τον νόμο υπάρχει ένα μεγάλο κενό μεταξύ των αποστάσεων Άρη (1,52 Aστρ.μον.) και Δία (5,2 Αστρ.μον.) στο οποίο θα έπρεπε να κινείται ένας άγνωστος πλανήτης. Εξ’ άλλου το 1781 ανακαλύπτετο ο πλανήτης Ουρανός στην προκαθορισθείσα απόσταση των 19,22 αστρονομικών μονάδων, γεγονός που αύξησε τις προσπάθειες για αναζήτηση του άγνωστου αυτού πλανήτη.
Έτσι, το Αστρονομικό συνέδριο της Γόθας πήρε την απόφαση να αρχίσει από το έτος 1800 μια συστηματική έρευνα της ζωδιακής ζώνης από Ευρωπαικά αστεροσκοπεία για την ανακάλυψη του πλανήτη αυτού, έρευνα στην οποία συμμετείχε και το αστεροσκοπείο του Παλέρμου της Σικελίας με διευθυντή τον Piazzi. O αστρονόμος αυτός εντελώς τυχαία παρατήρησε έναν αστέρα 8 ου μεγέθους την 1 Ιανουαρίου του 1801 που δεν περιλαμβανόταν στους αστρικούς καταλόγους και ο οποίος εκινείτο μεταξύ των άλλων αστέρων. Μια εξέταση αυτού του γεγονότος από τον Bode απέδειξε ότι επρόκειτο για τον άγνωστο ζητούμενο πλανήτη τον οποίο ο Piazzi ονόμασε Δήμητρα (Ceres) η οποία ήταν κατά την αρχαιότητα η προστάτις θεά της Σικελίας.
Έπειτα από ένα έτος, την 28/3/1802 ο Olbers πάλι κατά τύχη ανακάλυπτει έναν αστέρα 8ου μεγέθους που και αυτός δεν ήταν σημειωμένος στους καταλόγους και ονομάσθηκε Παλλάς (Pallas). Ο τρίτος μικρός πλανήτης παρατηρήθηκε την 1/9/1804 από τον Harding με μέγεθος 7,5 και ονομάσθηκε Ήρα (Juno).
Μετά από αυτές τις ανακαλύψεις δόθηκε η εξήγηση ότι αυτά τα ουράνια σώματα θα έπρεπε να αποτελούσαν τα κομμάτια ενός κατεστραμμένου πλανήτη μεταξύ Άρη και Δία και συνεπώς θα έπρεπε να υπάρχουν πολλοί μικροί πλανήτες. Ο Olbers την 29/5/1807 ανακάλυπτε τον λαμπρότερο των αστεροειδών, την Εστία (Vesta) με μέγεθος 6,2 και συνεπώς ορατή με γυμνό οφθαλμό.
Ύστερα από 38 χρόνια ο γερμανός ερασιτέχνης αστρονόμος Hencke ανακάλυπτε άλλους δύο, στις 8/12/1845 την Αστραία (Astraea) και στις 1/7/1846 την Ήβη (Hebe). Μέχρι το 1891 είχαν ανακαλυφθεί 326 αστεροειδείς εκ των οποίων οι 324 ευρέθησαν από 35 αστρονόμους. Τα έτη 1879 και 1891 ανακαλύπτοντο ανά 20 αστεροειδείς.
Επειδή ήταν κουραστική η τηλεσκοπική τους αναζήτηση, από το 1891 ο Volf στην Χαιδελβέργη εφάρμοσε την αναζήτηση με την φωτογραφική μέθοδο κατά την οποία λαμβάνονται φωτογραφίες του ουρανού με τηλεσκόπιο και με έναν χρόνο εκθέσεως λεπτών (στην φωτογραφία ο όρος έκθεση σημαίνει το χρονικό διάστημα που εισέρχονται ακτίνες φωτός για να αποτυπωθούν στην φωτογραφική πλάκα, το άνοιγμα του κλείστρου της συσκευής). Οι απλανείς αστέρες στην φωτογραφία φαίνονται σαν κύκλοι, ενώ αυτοί που κινούνται, στην προκείμενη περίπτωση οι αστεροειδείς, σχηματίζουν μια φωτεινή γραμμή.
Με αυτήν την μέθοδο ο Volf ανακάλυψε την 20/12/1891 την Βρυκία (Vrixia) και μέχρι το 1899 ευρέθησαν άλλοι 102 μικροί πλανήτες.
Ονομασία των αστεροειδών. Στην αρχή εδόθησαν τα ονόματα διαφόρων θεαινών και ηρωίδων των ομηρικών επών. Όταν όμως ο αριθμός των ανακαλυπτόμενων αστεροειδών αυξανόταν σημαντικά, τότε επικράτησε να ονομάζονται ύστερα από πρόταση του Enke με τον αύξοντα αριθμό της σειράς ανακαλύψεως μέσα σε κύκλο και ακολουθούμενο από το έτος αυτής.
Τροχιές των αστεροειδών. Το 98 % των αστεροειδών ευρίσκεται σε μια ζώνη από 2,18 έως 4,0 αστρονομικών μονάδων. Όμως υπάρχουν και αστεροειδείς που κινούνται σε απόσταση 1,9 α.μ, όπως και σε απόσταση 6,0 α.μ. Αποδείχθηκε ότι κατανέμονται σε δυο μεγάλα πλήθη. Το ένα πλήθος συγκεντρώνεται σε απόσταση 2,76 α.μ και το άλλο στις 3,14 α.μ.
Αντίθετα, στις αποστάσεις μεταξύ 2,5 και 3,28 α.μ δεν κινούνται αστεροειδείς. Τα περιήλια των τροχιών των ευρίσκονται πρός το μέρος του περιηλίου του Διός, γεγονός που οφείλεται στην μεγάλη έλξη που ασκεί ο πλανήτης αυτός. Τέλος, η μέση τιμή της εκκεντρότητος των τροχιών των είναι 0,15 και η μέση κλίση των επιπέδων των τροχιών των με την εκλειπτική περίπου 9,5 μοίρες.
Η ζώνη των αστεροειδών. Από όσα αναφέρθηκαν, συμπεραίνουμε ότι οι τροχιές των μικρών πλανητών σχηματίζουν ένα είδος δακτυλίου μεταξύ των τροχιών του Άρη και του Δία. Το εσωτερικό όριο του δακτυλίου καθορίζεται από την τροχιά της Ουγγαρίας (1,944 α.μ) και το εξωτερικό από την τροχιά της Θούλης (4,255 α.μ).
Επομένως το πλάτος του δακτυλίου ανέρχεται σε 346.000.000 χιλιόμετρα, ενώ δεν παρουσιάζει την ίδια πυκνότητα σε όλο το μήκος του. Ο κοντυνώτερος πρός τον ήλιο αστεροειδής είναι ο Έρωτας με απόσταση 1,115 α.μ και ο πιό απομακρυσμένος ο Ιδαλγός σε απόσταση αφηλίου 9,45 α.μ.
Ο δακτύλιος των αστεροειδών έχει μεγαλύτερη πυκνότητα σε αποστάσεις 2,38, 2,76, 2,88 και 3,14 αστρονομικές μονάδες. Εξ’ άλλου διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν πάνω από 27 ζεύγη αστεροειδών οι οποίοι έχουν τα ίδια τροχιακά στοιχεία. Αυτά τα ζεύγη συνιστούν τρόπον τινά ομάδες και είναι γνωστές πέντε, κάθε μια από τις οποίες έχει σαν κύριο μέλος τους εξής αστεροειδείς :
Ομάδα Θέμιδος με πλήθος 24 μέλη.
” Ηούς ” 221 ”
” Κορωνίδος ” 158 ”
” Μαρίας ” 170 ”
” Χλωρίδος 8 ”
Τα παρατηρούμενα κενά του δακτυλίου των αστεροειδών είναι γνωστά σαν κενά του Kirkwood από το όνομα του αστρονόμου που πρώτος τα διαπίστωσε το έτος 1866.

Ο αριθμός αυτών των χασμάτων ανέρχεται σε τέσσερα τα οποία παρατηρώνται σε αποστάσεις 2,50, 2,82 , 2,96 και 3,28 αστρονομικών μονάδων.
Η δημιουργία αυτών των κενών οφείλεται στην ισχυρή έλξη που ασκεί ο μεγάλος πλανήτης Ζεύς στην όλη ζώνη των μικρών πλανητών καταστρέφοντας τρόπος του λέγειν την ομοιογένειά της. Ένα παράδειγμα σε μικρογραφία των ισχυρών βαρυτικών επιδράσεων που ασκούνται από έναν μεγάλο πλανήτη σε εκατομμύρια στερεά σωματίδια είναι αυτό των δακτυλίων του Κρόνου. Λόγω της έλξεως την οποία ασκεί στούς δακτυλίους, δημιουργώνται χάσματα, κενά στην εμφάνισή των.
Διάκριση των αστεροειδών σε σχέση με το φάσμα του ανακλωμένου φωτός. Μια ουσιαστική ταξινόμηση των αστεροειδών γίνεται από τη μελέτη του φάσματος και του ποσοστού του ηλιακού φωτός που αντανακλούν (albedo).
Οι Αστεροειδείς που υπάγονται στον τύπο C έχουν albedo μόνον 5% . Το 75% από αυτούς είναι πολύ σκοτεινοί με ανθρακούχο χρώμα. Οι υπόλοιποι αστεροειδείς αυτής της κατηγορίας έχουν πρασινωπό πετρώδες χρώμα.
Πιστεύεται ότι αποτελούνται από ανθρακούχο χονδρίτη, συστατικό που ανευρίσκεται στους μετεωρίτες. Οι αστεροειδείς που ευρίσκονται στο εξωτερικό τμήμα της κύριας ζώνης είναι τύπου C.
Ο τύπος S περιλαμβάνει αστεροειδείς με χρώμα γκρίζο πετρώδες. Υπάρχουν άφθονοι στην εσωτερική ζώνη.
Ο τύπος Μ χαρακτηρίζει τους αστεροειδείς οι οποίοι έχουν μεταλλική σύνθεση .
Οι σκοτεινότεροι αστεροειδείς ανακλούν 3-4 % του ηλιακού φωτός, ενώ οι λαμπρότεροι μέχρι και 40 %.
Γενικά οι φυσικές συνθέσεις των πετρωμάτων τους έχουν μεγάλες ομοιότητες με αυτές των μετεωριτών. Η παρατηρούμενη διακύμανση στην λαμπρότητά των οφείλεται στο ότι περιστρέφονται γύρω από τον εαυτό τους και από το ακανόνιστο σχήμα των. Οι μικρότεροι από αυτούς περιστρέφονται γρηγορότερα και έχουν πιό ακανόνιστο σχήμα.
Αστεροειδείς εκτός κύριας ζώνης, Τρωικός όμιλος. Υπάρχουν δύο ιδιόμορφες ομάδες αστεροειδών οι οποίες ευρίσκονται επάνω στην τροχιά του Διός και σε γωνίες 60ο εκατέρωθεν του πλανήτη με άλλες λέξεις οι 2 ομάδες και ο Ζεύς έχουν ίδιους χρόνους αστρικής περιφοράς. Αυτές οι ιδιομορφίες στην τοποθέτηση αυτών των αστεροειδών οφείλονται στον νόμο που διέπει τα σημεία του Langrange.

Σε γενικές γραμμές, όταν δύο ουράνια αντικείμενα περιφέρονται γύρω από το κοινό κέντρο βάρους , ένα μέρος από την μάζα των είναι δυνατόν να παραμείνει σε κατάσταση ισορροπίας. Για δυο σώματα που κινούνται σε κυκλικές τροχιές, υπάρχουν 3 ασταθή και 2 ευσταθή σημεία όπου είναι δυνατόν να ισορροπήσουν σε γωνιακές αποστάσεις 60ο εκατέρωθεν από το κύριο βαρυτικό σώμα και στην ίδια σταθερή τροχιά.
Είναι γνωστοί περίπου 200 τέτοιοι αστεροειδείς και των δυο ομίλων με τα ονόματα ηρώων του Τρωικού πολέμου όπου το σύνολό των καλείται Τρωικός όμιλος. Δεν παραμένουν σε απόλυτη στασιμότητα στα σημεία Langange, αλλά περιστρέφονται κυκλικά σε χρονικό διάστημα 150-200 ετών.
Στοιχεία χαρακτηριστικών αστεροειδών. Στη συνέχεια θα περι γράψουμε τους κυριώτερους αστεροειδείς, αρχίζοντας από τους δώδεκα λαμπρότερους .
ΕΣΤΙΑ (Νο 4).
Έχει διάμετρο 501 χιλ. και είναι ο τρίτος σε μέγεθος και ο λαμπρότερος όλων με φαινόμενο μέγεθος 6,0 και συνεπώς ορατός με γυμνό οφθαλμό. Αυτό οφείλεται στο μεγάλο albedo που έχει (25%). Η επιφάνειά της αποτελείται από βασαλτικούς βράχους ένα υλικό όμοιο με αυτό της λάβας των ηφαιστείων. Στο φάσμα της αποκαλύπτονται ειδικά μεταλλεύματα.

Περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της σε διάστημα 5,43 ωρών και οι ομαλές μεταβολές που παρατηρώνται στο χρώμα και το φάσμα της δείχνουν μια ανομοιγένεια στην επιφάνειά της.
ΠΑΛΛΑΣ (Νο 2).
Είναι ο δεύτερος σε μέγεθος με διάμετρο 523 χιλ. ενώ το οπτικό της μέγεθος φθάνει το 6,3. Η τροχιά της έχει μια ασυνήθιστη κλίση 35ο ως πρός το επίπεδο του ηλιακού συστήματος.

ΕΡΩΣ (Νο 433).
Ανακαλύφθηκε το 1898 από τον G. Witt και έχει διαστάσεις 7 Χ 16 Χ 35 χιλ. Είναι ο πρώτος ανακαλυφθείς αστεροειδής με τροχιά η οποία διέρχεται την τροχιά του Άρη και πλησιάζει τη γή μέχρι 23 εκατ. χιλιόμετρα και τότε η λαμπρότητά του φθάνει το 6,5 μέγεθος.

ΙΡΙΣ (71).
Έχει διάμετρο 203 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 6,7.

ΗΡΑ (3).
Έχει διάμετρο 244 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 6,9.
ΔΗΜΗΤΡΑ (1).
Είναι ο μεγαλύτερος σε διάμετρο αστεροειδής (913 χιλ) με φαινόμενο μέγεθος 7,0. Η απόστασή της από τον ήλιο είναι 2,77 α.μ. Η μάζα της Δήμητρας είναι το 1/3 της μάζας της ζώνης των αστεροειδών. Το albedo της είναι 9 % και περιστρέφεται σε 9 ώρες γύρω από τον άξονά της. Σε αυτό το χρονικό διάστημα μεταβάλλεται το χρώμα και η λαμπρότητά της, γεγονός που προυποθέτει ότι το σχήμα της είναι σφαιρικό και η επιφάνειά της ομοιογενής σκούρου χρώματος.

ΗΒΗ (6).
Έχει διάμετρο 192 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 7,1
ΒΑΜΒΕΡΓΗ (324).
Έχει διάμετρο 242 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 7,3.
ΕΥΝΟΜΙΑ (15).
Έχει διάμετρο 272 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 7,4
ΝΑΥΣΙΚΑ (192).
Έχει φαινόμενο μέγεθος 7,6.
ΧΛΩΡΙΣ (8).
Έχει διάμετρο 141 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 7,8.
ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ(18).
Έχει διάμετρο 148 χιλιόμετρα και φαινόμενο μέγεθος 7,8.
Τα αναφερόμενα οπτικά μεγέθη σημειώνονται κατά την εποχή της αντιθέσεως. Οι επόμενοι 2 αστεροειδείς έχουν σαν κύριο χαρακτηριστικό την μεγάλη εκκεντρότητα των τροχιών τους με αποτέλεσμα να κινούνται και έξω από την κύρια ζώνη πλησιάζοντες τον ήλιο και τη γή, όπως ο Έρωτας.
ΕΡΜΙΑ (Νο 1937).
Ανακαλύφθηκε το 1937 από τον K. Reinmuth όταν περνούσε σε απόσταση 800.000 χιλ. από τη γή φθάνοντας το 8ο αστρικό μέγεθος. Τότε εκινείτο στον ουρανό με μετατόπιση 5ο ανά ώρα.
ΙΚΑΡΟΣ (Νο 1566).
Έχει διάμετρο 1,4 χιλιόμετρα και πολύ ελλειπτική τροχιά με αποτέλεσμα να πλησιάζει τον ήλιο κοντύτερα και από τον Ερμή.
Οι επόμενοι 2 αστεροειδείς που αναφέρονται ανήκουν στους Τρωικούς ομίλους.
ΑΧΙΛΛΕΥΣ (Νο 588).
Έχει διάμετρο 116 χιλιόμετρα.
ΕΚΤΟΡΑΣ (Νο 624).
Είναι ο μεγαλύτερος του Τρωικού ομίλου και περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του σε 7 ώρες. Χαρακτηριστικό είναι το σχήμα του που έχει όψη κυλίνδρου μήκους 300 και πλάτους 150 χιλιομέτρων. Εικάζεται ότι είναι ένας διπλός αστεροειδής.
ΧΕΙΡΩΝ (Νο 2060).
Έχει διάμετρο 180 χιλ. και ανακαλύφθηκε το 1977 από τον C. Kowal. Παρουσιάζει εξαιρετική ιδιομορφία και ως πρός την τροχιά του, αλλά και ως πρός τη φύση του.
Η τροχιά του ευρίσκεται πολύ μακριά από την ζώνη των αστεροειδών μεταξύ της τροχιάς του Διός και του Ουρανού. Οι παρατηρήσεις έδειξαν ότι είναι σώμα πετρώδες και σκοτεινό με σκονισμένη επιφάνεια και περίπου σφαιρικό σχήμα. Εικάζεται ότι ο Χείρωνας δεν είναι ένας κοινός αστεροειδής, αλλά ή ένας τεράστιος κομήτης ή ένας δορυφόρος που διέφυγε από τον Κρόνο ή τον Ουρανό. Το 1989 σε παρατηρήσεις αναφέρθηκε ότι γύρω από τον Χείρωνα υπάρχει μια κόμη όμοια με αυτή των κομητών.
Προέλευση των αστεροειδών. Πιστεύεται ότι οι αστεροειδείς είναι υπολείμματα του νεφελώδους υλικού από το οποίο δημιουργήθηκε το ηλιακό σύστημα και όχι από τον κατακερματισμό ενός πλανήτη. Σε αυτό συνηγορεί το γεγονός ότι οι φασματικοί τύποι των αστεροειδών μεταβάλλονται ανάλογα με την αύξηση της αποστάσέως των από τον ήλιο. Η επιφάνειά των καλύπτεται από σκόνη και από κρατήρες όπως έδειξαν και οι φωτογραφίες των αστεροειδών Ida και Gaspra που πήρε το διαστημόπλοιο ” Γαλιλαίος ” καθ’ όδόν πρός τον Δία.
Γιάννης Κολιόπουλος
Τόμος Α σελ 111-118
© 1998
==================

ΖΩΔΙΑΚΟ ΚΑΙ ΑΝΤΙΖΩΔΙΑΚΟ ΦΩΣ.

ΖΩΔΙΑΚΟ ΚΑΙ ΑΝΤΙΖΩΔΙΑΚΟ ΦΩΣ.
Γενικά. Ωρισμένες εποχές του έτους εάν παρατηρήσουμε τον δυτικό ορίζοντα μετά τη δύση του ηλίου ή τον ανατολικό πρίν από το ξημέρωμα, και μακρυά από τα φώτα των πόλεων, θα διαπιστώσουμε την ύπαρξη ενός άσπρου διαχύτου φωτός αμυδρού μεν, αλλά ικανού να πέσει στην αντίληψή μας. Στην Ελλάδα ο φωτισμός αυτός παρατηρείται τους μήνες Ιανουάριο, Φεβρουάριο και Μάρτιο μερικές φορές και μέχρι 15 Απριλίου κατά την δύση μετά από το τέλος του λυκόφωτος και μόλις φανούν οι αμυδρότεροι αστέρες. Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρείται και πριν από το χάραμα στο ανατολικό ορίζοντα τον Οκτώβριο και Νοέμβριο. Ο διάχυτος αυτός φωτισμός ονομάζεται ζωδιακό φώς επειδή παρουσιάζεται πάντα κοντά στην εκλειπτική και την ζώνη των ζωδιακών αστερισμών.
Περιγραφή και όψη του ζωδιακού φωτός. Το ζωδιακό φώς παρουσιάζεται υπό μορφή κωνικής ατράκτου της οποίας η νοητή βάση είναι επάνω στον ορίζοντα ενώ το ύψος του φθάνει τις 45-50ο για τις περιοχές της Ελλάδος και το πλάτος της βάσεως που διχοτομεί την εκλειπτική τις 25-30 μοίρες. Ο φωτισμός δεν είναι κάθετος με τον ορίζοντα, αλλά παρουσιάζει κλίση όμοια με αυτήν που λαμβάνει η εκλειπτική επάνω από αυτόν. Σε χαμηλότερα γεωγραφικά πλάτη όπου η ζωδιακή ζώνη φαίνεται ότι απομακρύνεται από τον ορίζοντα, το ζωδιακό φώς παρουσιάζεται όλο και πιό κάθετα και παρατηρείται κατακόρυφα στους τόπους του ισημερινού. Αντίθετα αυτό δεν φαίνεται καθόλου στα βόρεια ή τα νότια γεωγραφικά πλάτη επάνω από 40 μοίρες όπου τείνει να γίνει παράλληλο με τον ορίζοντα.

Το ζωδιακό φώς είναι έντονο και σε ωρισμένες περιπτώσεις φθάνει συνολικά την λαμπρότητα της Σελήνης όταν αυτή είναι στη φάση του α’ τετάρτου παρατηρούμενο από τόπους του ισημερινού ενώ η λαμπρότητά του ελαττώνεται βαθμιαία όσο αυξάνεται το γεωγραφικό πλάτος και λόγω της ανατολής και δύσεώς του δεν είναι δυνατόν να παρατηρηθεί τις μεσονύκτιες ώρες. Το χρώμα του ζωδιακού φωτός είναι συνήθως άσπρο πρός σταχτί, μερικές φορές όμως παρουσιάζεται πορτοκαλλί ή κοκκινωπό όταν φαίνεται κοντά στον ορίζοντα.
Εξήγηση του ζωδιακού φωτός. Ο πρώτος που έδωσε την σωστή ερμηνεία του ζωδιακού φωτός είναι ο αστρονόμος Κασσίνι τον 17ον αιώνα. Κατά την εξήγηση αυτή, το φώς αυτό οφείλεται σε μια αραιοτάτη ύλη που αποτελείται από στερεά ή και αεριώδη σωματίδια με μορφή αραιού νέφους η οποία είναι διεσπαρμένη γύρω από τον ήλιο και κοντά σε αυτόν και στο επίπεδο της τροχιάς της γής. Το σχήμα του νέφους είναι φακοειδές και τα σωματίδια που το αποτελούν δίνουν αυτό το φώς επειδή αντανακλούν τις ηλιακές ακτίνες. Τα σωματίδια αυτά προέρχονται κυρίως από την διάλυση κομητών ή αστεροειδών.
Αντιζωδιακό ή αντηλιακό φώς. Είναι ένα πολύ αμυδρό φώς το οποίο παρατηρείται πάντοτε κατά την νύκτα στον ουράνιο θόλο στο ακριβώς αντίθετο σημείο όπου ευρίσκεται ο ήλιος και για να γίνει εμφανές απαιτείται η νύκτα να είναι πολύ σκοτεινή και η ατμόσφαιρα καθαρή και να μην υπάρχουν κοντά ούτε λαμπροί πλανήτες ακόμη όπως ο Άρης και ο Ζεύς. Το αντηλιακό φώς ομοιάζει σαν λευκό ελλειψοειδές νέφος μήκους 10-20ο και πλάτους 5-10ο εκτεινόμενο παράλληλα με την εκλειπτική.
©ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ
Τόμος α΄ σελ.206
==============

ΔΙΑΤΤΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΙΤΕΣ.

ΔΙΑΤΤΟΝΤΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΕΩΡΙΤΕΣ.
©Γιάννης Κολιόπουλος
Τόμος Α΄σελ198-206
=================
Γενικά. Πάντοτε, αλλά περισσότερο το καλοκαίρι την νύχτα όταν ο ουρανός είναι καθαρός και μακρυά από τα φώτα των πόλεων εάν βρεθούμε στην εξοχή, θα διαπιστώσουμε ξαφνικά ότι ένας αστέρας αποσπάσθηκε από τον ουρανό και αφού για δευτερόλεπτα αφήσει μια φωτεινή ουρά,με μία γρήγορη κίνηση θα εξαφανισθεί από τα μάτια μας. Αυτοί οι”αποσπώμενοι”αστέρες ονομάσθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες διάττοντες αστέρες. Η πρώτη διαπίστωση από τους Έλληνες, ήταν ότι τα σώματα αυτά δεν θα έπρεπε να είχαν ίδια φύση με τους αστέρες, διότι τότε σιγά-σιγά ο αριθμός των θα ελαττωνόταν, γι’ αυτό απέδιδαν την φύση των σε φαινόμενα της ατμόσφαιρας, όπου και το όνομα μετέωρα ή μετεωρίτες το οποίο επικράτησε μέχρι σήμερα διεθνώς (meteor, meteor swower)

Φύση των διαττόντων. Την πραγματική εξήγηση των διαττόντων έδωσε ο Γερμανός φυσικός Έρνεστ Χλάνδ σε δύο συγγράματά του (1794,1819) που σύμφωνα με αυτά, οι διάττοντες είναι μικρά σωματίδια σαν τους κόκκους της άμμου τα οποία κινούνται στο διάστημα. Εάν στην πορεία των συμβεί να τα συναντήσει η γή, αυτά λόγω της υπερβολικής ταχύτητας θα εισέλθουν στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας και από την μεγάλη τριβή με τα μόριά της, αναφλέγονται και εξατμίζονται δημιουργώντας πίσω τους μια φωτεινή ουρά. Ανάλογα με την ταχύτητά των εισόδου στην ατμόσφαιρα η οποία ανέρχεται σε δεκάδες χιλιόμετρα/δευτ. και την φύση των, οι διάττοντες έχουν διάφορες αποχρώσεις κόκκινες, άσπρες, υποκύανες κλπ.
Μερικές φορές είναι δυνατόν να εμφανισθούν και σώματα μεγαλυτέρων διαστάσεων τα οποία από την καύση των στην ατμόσφαιρα παρουσιάζουν μεγάλη αναλαμπή, μερικές φορές και κρότο. Αυτοί οι διάττοντες λέγονται βολίδες. Η φωτεινή ουρά των βολίδων διατηρείται για ένα χρονικό διάστημα μετά την αναλαμπή της. Τις περισσότερες φορές οι διάττοντες δεν εμφανίζονται μεμονωμένα, αλλά υπό μορφή σμηνών τα οποία φαίνονται ότι αναχωρούν από ένα συγκεκριμένο μέρος του ουρανού που λέγεται ακτινοβόλο σημείο.
Συχνότητα των διαττόντων. Με μια προσεκτική παρατήρηση συμπεραίνουμε σε ένα έτος ,οι περισσότεροι διάττοντες “πέφτουν” το δεύτερο εξάμηνο του χρόνου. Το 46% εμφανίζεται από Ιανουάριο-Ιούλιο και το υπόλοιπο 54% τους μήνες Ιούλιο-Δεκέμβριο. Σε αυτόν τον καταμερισμό δεν περιλαμβάνονται οι έκτακτες μετεωρικές βροχές για τις οποίες θα αναφερθούμε πιό κάτω. Εξ’ άλλου, ο αριθμός ποικίλλει και κατά την διάρκεια του ημερονυκτίου. Μέχρι τα μεσάνυκτα πέφτει το 35% της καθημερινής κατανομής, ενώ το άλλο 65% πέφτει τις μεταμεσονύκτιες ώρες. Οι περισσότεροι εμφανίζονται μεταξύ 2ης και 3ης πρωινής και οι λιγώτεροι μεταξύ 20ης και 21ης ώρας.
Αυτές οι διαφορές οφείλονται στην κίνηση της γής, διότι τις πρωινές ώρες συναντάμε τους διάττοντες εκείνους που κινούνται βραδύτερα από εμάς, ενώ το βράδυ θα μάς συναντήσουν οι διάττοντες που κινούνται πιό γρήγορα από τη γή. Επίσης έχει διαπιστωθεί ότι οι περισσότεροι πέφτουν στο ανατολικό ημισφαίριο ενώ η κατανομή είναι η ίδια μεταξύ βορείου και νοτίου ημισφαιρίων. Εκτός όμως από την καθημερινή συχνότητα , ωρισμένες εποχές
του έτους παρατηρείται το φαινόμενο να πέφτουν οι διάττοντες βροχηδόν.
Πλήθος των διαττόντων. Εάν δεν λάβουμε υπ’ όψη τους διάττοντες εκείνους οι οποίοι πέφτουν ομαδικά με μορφή μετεωρικών βροχών σε ωρισμένες εποχές του έτους, ο αριθμός των σποραδικών διαττόντων τους οποίους συναντά η γή κάθε ημέρα είναι πολύ μεγάλος. Υπολογίζεται ότι κάθε μία ώρα εισχωρούν σε όλη την έκταση της ατμόσφαιρας γύρω στους 10000 διάττοντες και κάθε μέρα ο αριθμός των είναι 10 εκατομμύρια. Αυτός ο αριθμός μεταφραζόμενος σε κιλά, αντιστοιχεί σε 200 εκατ.κιλά ανά έτος και από αυτά το 1/10 φθάνει μέχρι την επιφάνεια με μορφή μετεωριτών.
Ύψος εμφανίσεως και ταχύτητες τών διαττόντων. Το μέσο ύψος που εμφανίζονται οι διάττοντες βάσει μετρήσεων ραντάρ είναι 180 χιλ. από την επιφάνεια της θαλάσσης , ενώ σβύνουν σε ύψος 50 χιλιομέτρων. Από την εμφάνιση μέχρι την εξαφάνιση μεσολαβούν 2-3 δευτερόλεπτα, ενώ η διάρκεια της αναφλέξεώς των είναι περίπου μισό δευτερόλεπτο. Οι διάττοντες εισέρχονται στην ατμόσφαιρα πλαγίως και με ταχύτητες από 30-50 χιλ/δευτ. με μέση ταχύτητα τα 42 χιλ/δευτερόλεπτο.
Οι βροχές τών διαττόντων. Σε ωρισμένες ημέρες τού έτους παρατηρείται μία αυξημένη πτώση διαττόντων, ώστε μάλιστα ωρισμένες φορές να δημιουργείται η εντύπωση στον παρατηρητή ότι ο ουρανός “βρέχει” διάττοντες. Αυτό συμβαίνει όταν η γή κατά την τροχιά της στο διάστημα συναντήσει κάποιο ρεύμα από μετέωρα. Tα μετεωρικά ρεύματα είναι υλικές μάζες οι οποίες καταλαμβάνουν μεγάλες εκτάσεις στο διάστημα και περιστρέφονται γύρω από τον ήλιο σε τροχιές μεγάλης εκκεντρότητος. Πολλά μετεωρικά ρεύματα έχουν σχηματισθεί από κομμάτια κομητών που μοιράζονται τις ίδιες τροχιές με αυτούς και το υλικό των έχει διασπαρεί ή έξω από τις τροχιές των κομητών ή να είναι συγκεντρωμένο σε ένα συγκεκριμένο μέρος. Τα πρόσφατα μετεωρικά ρεύματα συγκεντρώνονται κοντά στην τροχιά τού δημιουργού κομήτη.
Είναι γνωστές δωδεκάδες μετεωρικών βροχών που παρατηρώνται κάθε χρόνο. Εάν η γή εισέλθει σε ένα πυκνό νέφος σωματιδίων ή σκόνης, τότε θα επακολουθήσει μία πυκνή βροχή με δεκάδες ή και χιλιάδες μετεώρων να πέφτουν κάθε ένα λεπτό στον ουρανό. Κατά τις περιόδους των μετεωρικών βροχών, όλα τα φωτεινά μετέωρα φαίνεται ότι εκπορεύονται από ένα συγκεκριμένο μέρος του ουρανού που λέγεται ακτινοβόλο σημείο, το οποίο είναι μία ψευδαίσθηση όπως όταν βλέπουμε από μακρυά τις γραμμές ενός τραίνου, μάς φαίνεται ότι αυτές συγκλίνουν σε μία απόσταση, ενώ στην πραγματικότητα είναι παράλληλες . Τα ακτινοβόλα σημεία έχουν μια κυκλική έκταση στον ουρανό 1-2 μοιρών γεγονός που οφείλεται στην παρέκλιση των τροχιών των διαττόντων , και μέ την πάροδο των ημερών αυτά μετατοπίζονται λόγω της κινήσεως της γής . Οι ονομασίες των μετεωρικών βροχών προέρχονται από τον αστερισμό όπου προβάλλεται το ακτινοβόλο τους σημείο. (π.χ Περσείδες, Διδυμίδες , Ωριωνίδες , Λεοντίδες κτλ). Ο επόμενος πίνακας μάς δίνει τα κυριώτερα ακτινοβόλα σημεία στον ουρανό, όπως και τις χρονικές περιόδους που δραστηριοποιούνται αυτά :
ημερομηνία όνομα σμήνους διάττοντες ανά ώρα γειτονικός αστέρας
2-3/1ου Βοωτίδες 7 ε Βοώτου
19-22/4ου Λυρίδες 9 104 Ηρακλέους
1-13/5ου Υδροχοοίδες 6 η Υδροχόου
25-30/7ου Υδροχοοίδες 24 δ Υδροχόου
9-14/8ου Περσείδες 65 η Περσέως
16-22/10ου Ωριωνίδες 21 ν Ωρίωνος
14-18/11ου Λεοντίδες 19 ζ Λέοντος
17-23/11ου Ανδρομεδίδες 15 γ Ανδρομέδας
9-12/12ου Διδυμίδες 12 α Διδύμων
Η στήλη που μας δίνει τον αριθμό τών διαττόντων που πέφτουν κάθε μία ώρα, αναφέρεται στον μέσο αριθμό που παρατηρείται χωρίς να λαμβάνονται υπ’ όψη τυχόν χρονολογικές εξάρσεις στις οποίες αυξάνεται σημαντικά ο αριθμός τών μετεώρων ανά ώρα.
Κανονικές μετεωρικές βροχές. Στή συνέχεια, θα αναφέρουμε τις κυριώτερες μετεωρικές βροχές κατά σειρά σπουδαιότητος.
1) ΠΕΡΣΕΙΔΕΣ. Είναι η πολυπληθέστερη μετεωρική βροχή που παρατηρείται τον Αύγουστο από 9-14/8ου με ευνοικώτερη ημέρα την 12/8 και με μέσο αριθμό 65 διαττόντων ανά ώρα. Η πηγή τών Περσειδών είναι ο περιοδικός κομήτης Swift-Tuttle 1862 ΙΙΙ και ο πρώτος που το διαπίστωσε ήταν ο Ιταλός Σκιαπαρέλλι το έτος 1867 ο οποίος υπολόγισε την περίοδο του κομήτη στα 120 χρόνια. Έτσι η επιστροφή του αναμενόταν για το 1980 η οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκε , αντί του κομήτη όμως παρατηρήθηκε μία αυξημένη δραστηριότητα τών Περσειδών. Ένας είδικός επιστήμονας στην μελέτη των κομητών , ο B. Marsden μετά από μια ιστορική μελέτη, συμπέρανε ότι ο κομήτης μετά από την εμφάνισή του πέρασε κοντά από τον Δία και τον Κρόνο με συνέπεια να αυξηθεί η περίοδος περιφοράς του . Στην ιστορία, οι Περσείδες είναι το αρχαιότερο γνωστό μετεωρικό σμήνος και οι παλαιότερες αναφορές του χρονολογούνται από τον Ιούλιο του 36 μ.Χ όταν οι Κινέζοι γράφουν ότι “εκείνο το πρωί περισσότεροι από χίλιοι πετούσαν στον ουρανό”. Η ίδια βροχή παρατηρήθηκε στην Ευρώπη το 811 μ.Χ ήταν πολυπληθής τον 11ον αιώνα. Ο Άγγλος αστρονόμος W. Denning παρατήρησε την βροχή τα έτη 1869 και 1898 και αναφέρει συχνότητα 50 μετεώρων ανά ώρα. Το 1920 αυξήθηκε στα 250 μετέωρα/ώρα , αριθμός που αυξανόταν μέχρι το 1980 φθάνοντας τους 2000 μετεωρίτες ανά ώρα. Το χρώμα των Περσειδών είναι πορτοκαλλί και κίτρινο.
2) ΥΔΡΟΧΟΟΙΔΕΣ τού μηνός Ιουλίου. Τα μετεωρικά ρεύματα τών Υδροχοιδών σχηματίσθηκαν από τον κομήτη του Halley , το δε ακτινοβόλο σημείο αυτής της μετεωρικής βροχής είναι διπλό. Παρατηρούνται μεταξύ 15/7ου-20/8ου με καλύτερες ημέρες από 25-30/7.
3) ΩΡΙΩΝΙΔΕΣ. Και αυτό το μετεωρικό ρεύμα σχηματίσθηκε από τον κομήτη τού Halley. Παρατηρούνται από 16-22 Οκτωβρίου και ο μέσος αριθμός των είναι 21 μετέωρα ανά ώρα.
4) ΛΕΟΝΤΙΔΕΣ. Η καλύτερη ημέρα παρατηρήσεώς των είναι η 17η Νοεμβρίου πρός 18η με μέγιστο αριθμό σε φυσιολογικές εμφανίσεις 19 μετέωρα ανά ώρα και το χρώμα των είναι υποκύανο και υποπράσινο. Το μετεωρικό ρεύμα των Λεοντιδών σχηματίσθηκε από τον κομήτη Tempel-Tuttle (1862 ΙΙΙ) και εκτενέστερη αναφορά θα γίνει πιό κάτω.
5) ΑΝΔΡΟΜΕΔΙΔΕΣ. Το μετεωρικό ρεύμα των Ανδρομεδιδών σχηματίσθηκε από τον κομήτη του Biela (1852 ΙΙΙ ) και ως εκ τούτου λέγονται και Βιελίδες. Ο κομήτης αυτός παρατηρείτο μέχρι το 1940, οπότε και στή συνέχεια διαλύθηκε. Οι πρώτες ιστορικές αναφορές γι’ αυτήν την μετεωρική βροχή ξεκινούν το έτος 1741, ενώ κατά τα έτη 1872 και 1885 παρουσίασαν μεγάλη έξαρση από το γεγονός της καταστροφής τού γενεσιουργού κομήτη . Η συχνότητα τών Ανδρομεδιδών έφθανε τους χιλιάδες ανά ώρα, ενώ υπό κανονικές συνθήκες ο αριθμός των είναι 15 μετέωρα ανά ώρα με ημέρες εμφανίσεως από 17-22 Νοεμβρίου, παρουσιάζουν δέ κόκκινο χρώμα.
6) ΔΙΔΥΜΙΔΕΣ. Παρουσιάζονται από 9-12 Δεκεμβρίου με μέση συχνότητα 12 διάττοντες ανά ώρα, ενώ το μετεωρικό αυτό ρεύμα έχει μία ασυνήθηστη τροχιά με απόσταση περιηλίου μόνο 0,14 αστρ. μονάδες. Το 1983 ο δορυφόρος IRAS ανακάλυψε ότι ο γεννήτορας αυτού του μετεωρικού ρεύματος είναι ένα κομητικό υλικό που σχηματίσθηκε από τον αστεροειδή Φαέθοντα (3200). Έχει διαπιστωθεί ότι στις μέρες μας αυτό το ρεύμα τείνει να εξαφανισθεί.
7) ΛΥΡΙΔΕΣ. Αποκαλούνται και ανοιξιάτικα λουλούδια επειδή σημειώνονται τον Απρίλιο στο διάστημα 19-25/4 με μεγαλύτερη δραστηριότητα την 22/4. Ο μέσος αριθμός των Λυριδών ανέρχεται σε 9 μετέωρα ανά ώρα. Το μετεωρικό ρεύμα δημιουργήθηκε από τον κομήτη Thatser (1861 Ι ) .
8) ΒΟΩΤΙΔΕΣ. Εμφανίζονται από 1 – 6 Ιανουαρίου με ημέρα μεγίστου την 3/1 . Αυτό το μετεωρικό ρεύμα έχει στενό πλάτος και ως εκ τούτου παρουσιάζει μεταβολές με παρατηρούμενο μέγιστο εντός μικρών ετησίων διαστημάτων. Δεν είναι γνωστός ο δημιουργός κομήτης των Βοωτιδών, ο μέσος όρος τών οποίων είναι 7 ανά ώρα.
9) ΥΔΡΟΧΟΟΙΔΕΣ του μηνός Μαίου. Πέφτουν από 24/4 – 20/5 με μέσο αριθμό τους 6 ανά ώρα.
Έκτακτες μετεωρικές βροχές. Τα μετεωρικά ρεύματα όπως αναφέραμε έχουν δημιουργηθεί από διασπαρμένα σωματίδια κομητών που ευρίσκονται κατά μήκος των τροχιών των συνήθως με ομοιόμορφη κατανομή και με πλάτος που ανέρχεται σε χιλιάδες χιλ. Οι γενεσιουργοί κομήτες είναι δυνατόν να μην υφίστανται και να έχουν διαλυθεί. Όσο πιό νέο σε ηλικία είναι ένα μετεωρικό ρεύμα, τόσο λιγώτερη διασπορά παρουσιάζει και ο κύριος όγκος του συγκεντρώνεται σε ένα ωρισμένο μέρος κοντά στον γεννήτορα κομήτη. Συνεπώς οφείλει σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα όταν ο κομήτης πλησιάζει την γή, να παρουσιάζεται ένα πολυπληθές μετεωρικό ρεύμα που έρχεται σε συνάντηση με τον πλανήτη μας και αυτό που επακολουθεί είναι μία ραγδαία βροχή διαττόντων υπό μορφή ουρανίων βεγγαλικών πυροτεχνημάτων.
Η χαρακτηριστικώτερη περίπτωση είναι αυτή τού ρεύματος των Λεοντιδών του Νοεμβρίου , στο οποίο τα υλικά σωματίδια παρουσιάζουν μεγάλη συγκέντρωση κοντά και γύρω από τον γεννήτορα κομήτη Tempel – Tuttle/55 P o οποίος έχει περίοδο περιφοράς 33,25 χρόνια περίπου. Συνεπώς κάθε 33 έτη η κύρια μάζα τών Λεοντιδών συναντά τη γή υπό γωνία 17 μοιρών περίπου (σχήμα) οπότε αναλόγως με την θέση ως πρός το επίπεδο περιφοράς της γής
<a href=”http://s28.postimg.org/wwf4m2k2l

που θα πάρει το μετεωρικό ρεύμα θα ποικίλλει και ο αριθμός των μετεώρων τα οποία θα συναντούν τον πλανήτη μας. Πράγματι, άν ανατρέξουμε σε ιστορικές πηγές, θα διαπιστώσουμε ότι από το έτος 902 μ.Χ η έκτακτη εμφάνιση τού μετεωρικού ρεύματος παρουσιάζει μεταβολές στον αριθμό τών διαττόντων που συναντούν τη γή. Μέχρι το 1998, έτος της τελευταίας εμφανίσεως του κομήτη, έχουν σημειωθεί οι χρονολογίες 1799, 1833 και 1966 όπου ο αριθμός τών διαττόντων έφθανε και τίς 150.000 την ώρα, 16 χρονολογίες με αριθμό μετεώρων μέχρι 20.000 / ώρα , 16 χρονολογίες με σχετικά μικρό αριθμό, όπως και τα έτη 1899 και 1933 όπου άν και αναμενόταν, δεν παρατηρήθηκε τίποτα το αξιόλογο.

Η μεγαλύτερη καταγεγραμένη μετεωρική βροχή στην ιστορία είναι αυτή που συνέβηκε την νύκτα της 12ης Νοεμβρίου 1833 η οποία σε πολλές περιπτώσεις είτε γέμισε με φόβο τον κόσμο, ή έδωσε τα ερεθίσματα στους αστρονόμους και μηχανικούς για την εξήγηση τού φαινομένου, ή τέλος ενέπνευσε πολλούς καλλιτέχνες και ζωγράφους που απεικόνισαν την εξαίσια βροχή με τα μέσα που διέθεταν. Παρόμοια τέτοια εμφάνιση πραγματοποιήθηκε την 17 Νοεμβρίου 1966, δηλαδή στις μέρες μας όπου ανά μία ώρα “άδειαζε” ο ουρανός 150.000 διάττοντες ! Ο πίνακας που ακολουθεί μας δίνει πληροφορίες σχετικά με τις θέσεις τού κομήτη και της γής σε ημερομηνίες αξιόλογων περιηλίων ή κοντά σε αυτές.
απόσταση σε α.μ αριθμός ημερών πλήθος
ημερομηνία γής-κομήτη από συνάντηση μετεώρων/ώρα
11-12/11/1799 0,0032 117 ημ πρίν 30.000
12-13/11/1832 0,0013 51 πρίν 20.000
12-13/11/1833 0,0013 308 μετά 50.000-150.000
14/11/1866 0,0065 299 μετά 2.000-7.200
13/11/1867 0,0065 664 μετά 2.200-5.000
13/11/1868 0,0065 1030 μετά 1.000-1.800
15-16/11/1900 0,0117 496 μετά >1.000
15/11/1901 0,0117 861 μετά 850-1.800+
16/11/1965 0,0032 195 μετά 120
17/11/1966 0,0032 561 μετά <150.000
17/11/1997 0,0080 108 πρίν >100
ΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ ΤΩΝ.
Όπως αναφέραμε, οι διάττοντες είναι σώματα πολύ μικρών διαστάσεων, τα οποία υποπίπτουν στην αντίληψή μας από την αναλαμπή τους η οποία συμβαίνει στα ανώτερα ατμοσφαιρικά στρώματα όταν η τριβή με τα μόρια τού αέρα τους εξατμίζει. Το αποτέλεσμα είναι συνήθως ότι ποτέ τα μετεωρικά κομμάτια δεν έρχονται σε επαφή με την επιφάνεια της γής. Όμως σε ωρισμένες περιπτώσεις είναι δυνατόν στό μετεωρικό υλικό ή και μεμονωμένα να υπάρξουν και σώματα πολύ μεγαλυτέρων διαστάσεων στά οποία η τριβή της ατμόσφαιρας δεν είναι σε θέση να τα κάψει τελείως και έτσι προσκρούουν στην επιφάνεια αφήνωντας αποτυπώματα με μορφή κρατήρων. Αυτού του είδους τα μετέωρα λέγονται μετεωρίτες , και από την μελέτη τών συστατικών των είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε την φύση αυτών τών ουρανίων σωμάτων.
Τρείς είναι οι βασικές κατηγορίες της φύσεως των υλικών στις οποίες χωρίζονται οι μετεωρίτες :
α) Σιδηρίτες. Περιέχουν σε μεγάλη αναλογία σίδηρο έως και ποσοστό 80 – 85 %. Στό σύνολο των μετεωριτών, οι σιδηρήτες αντιπροσωπεύουν ποσοστό 3 – 4 τοίς εκατόν.

β) Πετρώδεις μετεωρίτες ή μετεωρόλιθοι. Αποτελούνται από διάφορες ενώσεις θείου, πυριτίου και φωσφόρου, αλλά παρουσιάζουν συγχρόνως και μεγάλη ή μικρή περιεκτικότητα σε σίδηρο και αποτελούν το μεγαλύτερο ποσοστό τών μετεωριτών.
γ) Ασίδηροι μετεωρίτες στούς οποίους δεν ανευρίσκεται σίδηρος και είναι πολύ σπάνιοι. Έχουν ευρεθεί μόνον δύο ανθρακούχοι μετεωρίτες που έπεσαν ο μεν πρώτος την 15/3/1806 στο Alais της Γαλλίας, ο δε δεύτερος την 14/5/1864 στο Orcage της Γαλλίας.
Η φασματοσκοπική εξέταση των μετεωριτών από την καύση αυτών έδειξε ότι αυτοί περιέχουν και αέρια όπως υδρογόνο που υπάρχει κύρια στους σιδηρίτες, άζωτο και μονοξείδιο του άνθρακος, όπως και 22 χημικά στοιχεία με περιεκτικότητες σε σίδηρο 72 %, οξυγόνο 10 % , νικέλιο 6,5 % , πυρίτιο 5,2 % , μαγνήσιο 4 % και άλλα. Τέλος, από ορυκτά έχουν αναγνωρισθεί ο καμακίτης, ναννίτης, πλησσίτης, κοχενίτης, γραφίτης κλπ. Επίσης η μέση πυκνότητα των μετεώρων είναι η ίδια με της γής, ίση με 5,5 gr/cm 3 .
Υπάρχει μια χαρακτηριστική οικογένεια αστεροειδών η Αpollo, οι τροχιές των οποίων διασταυρώνονται με την τροχιά της γής και να πλησιάζουν κοντά τον πλανήτη μας.
Μετεωρικοί κρατήρες ανά τον κόσμο. Από την πτώση των μετεωριτών στην στερεή επιφάνεια ενός πλανήτη ή δορυφόρου δημιουργούνται μεγάλες κυκλικές οπές που ονομάζονται μετεωρικοί κρατήρες. Ο αριθμός των εξαρτάται από το πλήθος των μετεώρων που κατορθώνουν να διαπεράσουν τα ατμοσφαιρικά στρώματα του πλανήτη ώστε να μήν εξαυλωθούν λόγω της τριβής με τα μόρια των αερίων στρωμάτων. Όπως είναι φυσικό οι ατμόσφαιρες των πλανητών ανάλογα με την πυκνότητά των διαδραματίζουν τον κύριο ανασταλτικό παράγοντα στην δημιουργία του αριθμού των μετεωρικών κρατήρων. Έτσι ουράνια σώματα που στερούνται ατμόσφαιρας, όπως λ.χ η Σελήνη έχουν δεχθεί και δέχονται χιλιάδες εκατομμυρίων προσκρούσεις από μετέωρα, με αποτέλεσμα τις δημιουργίες ανωμάλων επιφανειών στο έδαφός των.
Στην περίπτωση της γής οι μετεωρικοί κρατήρες σπανίζουν και άν στο παρελθόν υπήρχαν πολλοί οι οποίοι από την διάβρωση του αέρα ή του ύδατος εξαφανίσθηκαν. Ο ονομαστότερος κρατήρας ονομάζεται Grand Meteor (Μεγάλο μετέωρο) και ευρίσκεται στην έρημο της Αριζόνας στις ΗΠΑ.

Ανακαλύφθηκε το 1891 στο μέσο πεδιάδας και η διάμετρός του είναι 1250 μέτρα. Περιβάλλεται από βράχους ύψους 40-70 μέτρων οι οποίοι αποτελούν τα εξωτερικά τοιχώματα του κρατήρα ενώ το βάθος του είναι 170-200 μ. Η κεντρική περιοχή του πυθμένα έχει υαλώδη σχηματισμό, γεγονός που φανερώνει τις υψηλές θερμοκρασίες που αναπτύχθηκαν στο έδαφος από την πρόσκρουση του μετεωρίτη. Γύρω από τον κρατήρα και σε απόσταση 9 χιλιομέτρων ευρέθησαν διασπαρμένοι και θρυμματισμένοι ογκόλιθοι. Υπολογίζεται ότι η πρόσκρουση του σιδηρήτη μετεωρίτη που είχε πιθανή διάμετρο 100 μέτρων συνέβη πρίν από 5.000 χρόνια. Χαρακτηριστικά, σε κάποιο κομμάτι από τα συντρίμμια βρέθηκαν άσπρα και μαύρα διαμάντια.
Στην κεντρική Αυστραλία σε μία μικρή περιοχή 800 τετρ. μέτρων βρέθηκαν 13 μετεωρικοί κρατήρες , ο μεγαλύτερος έχει διαστάσεις 200 x 100 μ και βάθος 15 μέτρων, ενώ οι υπόλοιποι έχουν διαμέτρους 75-10 μέτρων. Στην έρημο Ρούμπ-άλ χαλί της νοτίου Αραβίας ευρέθησαν δύο μικροί κρατήρες που προήλθαν από την πτώση ενός διπλού μετεωρίτη. Άλλοι αξιόλογοι κρατήρες είναι αυτός που ανακαλύφθηκε το 1921 στο Τέξας διαμέτρου 162 μέτρων , άλλοι 7 που ευρέθησαν στην νήσο Άιξελ της Εσθονίας με διάμετρο του μεγαλυτέρου 110 μ και βάθος 50-60 μέτρων και ένας που ανακαλύφθηκε στο Κεμπέκ του Καναδά με ύψος τοιχωμάτων 165 μέτρα και διάμετρο 4600 μέτρα.
Γενικά, έχουν διαπιστωθεί μέχρι σήμερα γύρω στους 150 μετεωρικούς κρατήρες σε όλο τον πλανήτη μας. Μια πρόσκρουση στη γή ενός μετεώρου ακόμα και διαμέτρου μερικών μέτρων είναι δυνατόν να προκαλέσει σοβαρές καταστροφές σε μεγάλη ακτίνα από το σημείο προσκρούσεως με την απελευθέρωση ενέργειας που είναι ίδια με αυτή που προκαλείται από την έκρηξη χιλιάδων ατομικών βομβών. Σε συνδυασμό με γνώσεις βλητικής, υπολογίζεται ότι ένας μετεωρίτης με διάμετρο 1000 μέτρων και με ταχύτητα προσκρούσεως 20 χιλιομέτρων/δευτ. θα δημιουργούσε έναν κρατήρα διαμέτρου 21 χιλιομέτρων απελευθερώνοντας τεράστια ενέργεια. Αυτού του είδους οι καταστροφές ονομάζονται κοσμικές καταστροφές και είναι δυνατόν εκτός των άλλων να δημιουργήσουν και διαταράξεις ή και μεταβολές τόσο στο οικοσύστημα του πλανήτη μας, όσο και στην ατμόσφαιρα. Έχει υποστηριχθεί η θεωρία ότι η αιφνίδια εξαφάνιση των δεινοσαύρων που συνέβη πρίν από 65 εκατομμύρια χρόνια οφειλόταν στην πτώση ενός αστεροειδούς με διάμετρο 50 χιλιομέτρων στην χερσόνησο Youkatan στό Μεξικό η οποία επέφερε σημαντικές μεταβολές στην ατμόσφαιρα και στο εσωτερικό της γής διαπερνώντας τον γήινο φλοιό .

©Γιάννης Κολιόπουλος
Τόμος Α΄σελ198-206
=================

ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ

ΤΟ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΟ ΦΑΣΜΑ
Γενικά. Η μελέτη των ουρανίων σωμάτων (ηλίου, αστέρων, γαλαξιών κλπ) γίνεται από την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που εκπέμπουν, ένα μικρό μέρος της οποίας είναι και το ορατό φώς. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία είναι μια μορφή ενέργειας η οποία συνίσταται από ταχέως κινούμενα ελεύθερα ηλεκτρόνια και από μαγνητικό πεδίο. Το ορατό “λευκό” φώς με το οποίο παρατηρούνται οπτικά τα ουράνια σώματα είναι ένα μίγμα φωτός με διαφορετικές συχνότητες εκπομπής και το οποίο αφού περάσει μέσα από ένα πρίσμα, θα αναλυθεί στα 7 βασικά χρώματα της ίριδος. Αυτό είναι αποτέλεσμα της εκτροπής της διευθύνσεώς του κατά μια γωνία καθώς το φώς στην πορεία του διαπερνά διαδοχικά διάφορα σώματα όπως ο αέρας, το γυαλί οι σταγόνες της βροχής κλπ. Η εκτροπή των διαφόρων χρωμάτων εξαρτάται από το εκπεμπόμενο μήκος κύματος το οποίο είναι μια πάρα πολύ μικρή ποσότητα και μετρείται σε νανόμετρα (nm).
Το νανόμετρο είναι υποδιαίρεση του μέτρου και για την ακρίβεια ισοδυναμεί με ένα χιλιάκις εκατομμυριοστό αυτού και αριθμητικά παριστάνεται με 10 -9 m. Οι αστρονόμοι μεταχειρίζονται σαν μονάδα μετρήσεως το Angstrom ( Α ) που ισούται με 10 νανόμετρα. Έτσι ένα μήκος κύματος 550 nm είναι το ίδιο με μήκος κύματος 5500 Α. Τα χρώματα στα οποία αναλύεται το λευκό φώς εξαρτώνται από το μήκος κύματός των . Η ιώδης πρός τα αριστερά περιοχή του φάσματος είναι μικροτέρου μήκους κύματος (400 nm ) και από το ερυθρό μέρος πρός τα δεξιά το μήκος κύματος είναι 800 nm. Το ανθρώπινο μάτι συλλαμβάνει τις ακτινοβολίες μεταξύ 390-760 nm, ενώ το φώς έξω από αυτές τις περιοχές δεν είναι ορατό . Όπως δείχνει και το σχήμα, οι παραδοσιακές ονομασίες των 7 βασικών χρωμάτων του ουρανίου τόξου είναι κόκκινο, πορτοκαλί, κίτρινο, πράσινο, μπλέ, βιολετί και μώβ (ιώδες). Μερικοί άνθρωποι που έχουν εξοικοιωθεί , είναι δυνατόν να αντιληφθούν την ιδέα του
αόρατου φωτός από το σκούρο αριστερό μέρος του μώβ, όπως επίσης αντι-
λαμβάνονται και την ύπαρξη κοντά στο υπέρυθρο από ζεστές επιφάνειες. Αλλά όμως το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα εκτείνεται μακριά από την ορατή περιοχή. Η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία κυμαίνεται από χαμηλές συχνότητες, χαμηλή ενέργεια και μικρό μήκος κύματος στο αριστερό τμήμα του φάσματος, μέχρι τις υψηλές συχνότητες, υψηλή ενέργεια και μεγάλο μήκος κύματος στο άλλο άκρο.

Οι περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Ο πίνακας που ακολουθεί μας παρουσιάζει τις περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος ανάλογα με τη συχνότητα και το μήκος κύματος :
Συχνότης χαρακτηριστικό μήκος
(hertz) ¬ περιοχής φάσματος κύματος λ (m)
10 23 κοσμικές ακτίνες 3 x 10 -15
10 22 ακτίνες γ 3 x 10-14
10 21 ακτίνες γ και ακτίνες Χ 3 x 10-13
10 20 ακτίνες Χ 3 x 10-12
10 19 ακτίνες Χ 3 x 10-11
10 18 “μαλακές” ακτίνες Χ 3 x 10-10 3A
10 17 υπεριώδης 3 x 10- 9 3nm
10 16 υπεριώδης 3 x 10-8
10 15 ορατό φώς (390-760 nm) 3 x 10-7 300nm
10 14 υπέρυθρο 3 x 10-6 3μm
10 13 υπέρυθρο 3 x 10-5
10 12 “μακρυνό” υπέρυθρο 3 x 10-4
10 11 3 x 10-3 3mm
10 10 συχνότης ραντάρ 3 x 10-2 3cm
10 9 1 GHZ μικροκύματα, ραδιοφων. 3 x 10-1
επικοινωνίες
10 8 τηλεόραση και VHF, 3 3m
FM ράδιο
10 7 ΑΜ ράδιο 3 x 10
10 6 1 MHZ ΑΜ ράδιο 3 x 10 2
10 5 μεγάλης συχνότητος 3 x 10 3 3km
ράδιο
10 4 στρατιωτικές 3 x 10 4
ραδιοεπικοινωνίες
10 3 1 kHZ 3 x 10 5
10 2 3 x 10 6
10 1 AC 3 x 10 7
1 HZ 3 x 10 8
Όπως παρατηρούμε στον πίνακα, η συχνότητα του εκπεμπομένου μήκους κύματος λ κυμαίνεται μέσα σε μεγάλα περιθώρια. Από εκατομμυριοστά του μέτρου στην περίπτωση των κοσμικών ακτίνων, των ακτίνων γ και Χ μέχρι πολλών μέτρων το οποίο χαρακτηρίζει τα διάφορα ραδιοκύματα.
Η συχνότητα ν της μορφής της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας εξαρτάται από την ταχύτητα του φωτός c και από το εκπεμπόμενο μήκος κύματος λ ή συνοπτικά από τον τύπο ν= c λ . Έτσι, όσο μειώνεται το μήκος κύματος, τόσο αυξάνει η συχνότητα εκπομπής της ακτινοβολίας.
Εξ’ άλλου η ηλεκτρομαγνητική ενέργεια Ε η οποία δημιουργείται , διέπεται από την μαθηματική σχέση E = h ν όπου το h είναι μια σταθερά που καλείται σταθερά του Plank. Τα ακτινοβολούμενα σωματίδια ενεργείας , μια μορφή της οποίας είναι και το ορατό φώς, λέγονται φωτόνια.
Στο σημείο αυτό, θα αναφέρουμε τις κυριώτερες περιοχές του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος :
Κοσμικές ακτίνες. Αποτελούνται από σωματίδια ενεργείας τα οποία ταξιδεύουν δια μέσου του διαστήματος με την ταχύτητα του φωτός. Οι κοσμικές ακτίνες ανακαλύφθηκαν το 1912 από τον V. F. Hess κατά την διάρκεια μιας πτήσεως με αερόστατο. Οι ακτίνες οι οποίες διασχίζουν την ατμόσφαιρα είναι γνωστές σαν κύριες κοσμικές ακτίνες . Καθώς οι κοσμικές ακτίνες εισέρχονταιστην ατμόσφαιρα συγκρούονται με διάφορους ατομικούς πυρήνες όπου δημιουργούνται οι λεγόμενες αέρινες βροχές οι οποίες είναι γνωστές σαν δευτερεύουσα κοσμική ακτινοβολία. Η χημική σύνθεση των ατομικών πυρήνων των κοσμικών ακτίνων είναι η ίδια με αυτήν του ηλίου και των όμοιων αστέρων με τον ήλιο. Παρουσιάζουν μικρές διαφορές στις υψηλές ενέργειες και είναι τα μόνα σωμάτια που είναι δυνατόν να ανιχνευθούν στο διάστημα καθώς αυτά διασχίζουν τον γαλαξία μας.
Οι μεγάλης ενεργείας κοσμικές ακτίνες προέρχονται από πηγές οι οποίες ευρίσκονται έξω από τον γαλαξία μας, όπως από τους κβάζαρς (1) και από ενεργούς γαλαξιακούς πυρήνες (2) . Μικροτέρας ενέργειας κοσμικές ακτίνες δημιουργούνται μέσα στον δικό μας γαλαξία και προέρχονται είτε από εκρήξεις υπερκαινοφανών αστέρων (3) , είτε από υπολείμματα υπερκαινοφανών αστέρων (4), είτε από τους πάλσαρς (5). Ακόμα χαμηλότερες σε ενέργεια κοσμικές ακτίνες παράγονται από τις ηλιακές εκλάμψεις , των οποίων αυξάνεται η συχνότης κατά τις περιόδους του μεγίστου της ηλιακής δραστηριότητος.

==========
Ι.ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ
=============

Το Ηλιακό σύστημα στην ιστορία

Το Ηλιακό σύστημα στην ιστορία

Από των αρχαιοτάτων χρόνων ο άνθρωπος παρατηρώντας τους αστέρες στον ουράνιο θόλο μεταξύ των άλλων φαινομένων είχε διακρίνει ότι 5 από αυτούς οι οποίοι είναι αρκετά λαμπροί παρουσίαζαν κίνηση στον ουρανό σε σχέση με τους άλλους αστέρες που φαίνονται ότι είναι ακίνητοι μεταξύ των. Από αυτή τους την κίνηση πήραν και το όνομά των.( Πλανήτης=από το αρχαίο ελληνικό ρήμα πλανώμαι που σημαίνει κινούμαι ). Αυτή η κίνηση παρουσιάζει για τον παρατηρητή που ευρίσκεται στη γή πολλές και μεγάλες ιδιαιτερότητες επειδή και ο πλανήτης μας κινείται γύρω από τον ήλιο. Κατά την αρχαιότητα ήσαν γνωστοί οι πλανήτες Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Ζεύς και Κρόνος. Σε αυτούς οι Έλληνες προσέθεταν τον Ήλιο και την Σελήνη ανεβάζοντας τον αριθμό τους στο συμβολικό αριθμό 7. Επίσης είχαν διακρίνει ότι οι τροχιές του Ερμή και της Αφροδίτης ήσαν πιό κοντά πρός τον Ήλιο με αποτέλεσμα να μην απομακρύνονται πολύ φαινομενικά από αυτόν, ενώ άλλοτε φαίνονται στον εσπερινό ουρανό και άλλες εποχές στον πρωινό πριν την Ανατολή.
Ένα άλλο γεγονός που διέκριναν ήταν ότι οι φαινομενικά διαγραφόμενες τροχιές των στον ουρανό βρίσκονται περίπου όλες στό ίδιο επίπεδο σε μια νοητή γραμμή, την εκλειπτική εκεί όπου φαίνεται ότι κινούνται ο Ήλιος και η Σελήνη. Η εκλειπτική είναι η νοητή προβολή στον ουρανό του επιπέδου της τροχιάς της γής που διασχίζει τους 12 λεγόμενους ζωδιακούς αστερισμούς.
Ένας πλανήτης κατά την πορεία του στην ουράνια σφαίρα δίδει την εντύπωση ότι κινείται από την δύση στην ανατολή μέσα σε μια ωρισμένη χρονική διάρκεια, στη συνέχεια να ελαττώνει ταχύτητα, μετά να σταματά και παραδόξως να κατευθύνεται πρός την αντίθετη φορά (εκ Ανατολών προς Δυσμάς ) διαγράφοντας μια “θηλειά” για ένα χρονικό διάστημα, να σταματά εκ νέου και στη συνέχεια να αυξάνει ταχύτητα κινούμενος πάλι κατά την ορθή φορά. Το φαινόμενο αυτό παραξένευε και εξέπληττε τους αρχαίους λαούς που δεν μπορούσαν να το εξηγήσουν. Οι πολιτισμοί της Μέσης Ανατολής είχαν θεοποιήσει τους πλανήτες γι αυτές τους τις κινήσεις πιστεύοντας ότι αυτοί οι αστέρες έχουν νοημοσύνη.
Οι θεμελιωτές της Αστρονομίας ως επιστήμης στην πλειοψηφία τους ( Θαλής,
Ίππαρχος Αριστοτέλης, Πτολεμαίος κλπ) ήσαν οπαδοί του λεγόμενου Γεωκεντρικού συστήματος του κόσμου βάσει του οποίου η γή κατέχει το κέντρο του σύμπαντος και ο Ήλιος, η Σελήνη, οι πλανήτες και οι αστέρες περιστρέφονται γύρω της κινούμενοι σε διαφορετικά επίπεδα τροχιών περιστρεφόμενοι με άνισες ταχύτητες. Οι τροχιές των πλανητών είναι απολύτως κυκλικές επειδή κατά τους Πυθαγορείους σοφούς ο κύκλος είναι η έκφραση της τελειότητας που χρησιμοποίησαν οι θεοί στην δημιουργία του κόσμου.
Αλλά όμως το γεωκεντρικό σύστημα και πάλι δεν μπορούσε να ερμηνεύσει τις ανάδρομες τροχιές των πλανητών και γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο ο μεγάλος Έλληνας αστρονόμος Κλαύδιος Πτολεμαίος τον 2 ον αιώνα μετά Χριστόν αιώνα εισήγαγε την θεωρία των επικύκλων όπου με πολύ έξυπνο τρόπο γύρω από κάθε πλανήτη υπάρχει μια σφαίρα, επί της οποίας περιστρέφεται ο πλανήτης συγχρόνως με την περιφορά του γύρω από τη γή. ( βλέπε σχήμα). Το σύστημα αυτό των περιστροφών των ουρανίων σφαιρών καθιερώθηκε σαν Πτολεμαικό σύστημα, είναι περίπλοκο, αλλά θαυμάστε την νόηση των σοφών προς εξήγηση των αναδρόμων κινήσεων των πλανητών που έλεγαν ότι πρός τούτο “σώζειν τα φαινόμενα” επειδή θεωρούσαν την γή ως το κέντρο του κόσμου.

Έχει ειπωθεί ότι εάν οι Έλληνες ανεκάλυπταν τον νόμο της παγκοσμίου έλξεως των σωμάτων ο οποίος διατυπώθηκε τον 17ον αιώνα μ.Χ από τον Νεύτωνα, θα είχαν πολύ εύκολα αποδεχθεί την ιδέα του ότι οι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τον ήλιο. Ο αρχαίος Ελληνικός κόσμος όμως έχει να επιδείξει μια μεγάλη ποικιλία προοδευτικών αντιλήψεων και αυτός δεν θα μπορούσε να λείψει στις θεωρίες περί του πλανητικού συστήματος. Έτσι κατά τον 3ον αιώνα π.Χ πολλοί αστρονόμοι όπως ο Φιλόλαος, ο Ηρακλείδης ο Ποντικός, ο Ικέτας και προπαντός ο Αρίσταρχος ο Σάμιος εδίδασκαν ότι οι πλανήτες συμπεριλαμβανομένης και της Γής περιεστρέφοντο σε κυκλικές τροχιές γύρω από τον ακίνητο ήλιο, ιδέα την οποία αποδέχθηκε και ο Πλάτων περί τα τέλη του βίου του, είναι το λεγόμενο Αριστάρχειο σύστημα.

Όμως το Γεωκεντρικό σύστημα του Κλαυδίου Πτολεμαίου τελικά επικράτησε και επέζησε ακόμα και με θρησκευτικό φανατισμό για 18 αιώνες μέχρι την Ευρώπη της Αναγεννήσεως. Όσον αφορά το σύστημα του Αριστάρχου αυτό ήλθε στο φώς τον 16ον αιώνα μ.Χ από τον Πολωνό αστρονόμο Νικόλαο Κοπέρνικο ο οποίος μελετώντας τα συγγράματα του αρχαίου Έλληνα αστρονόμου το υιοθέτησε και το εισηγήθηκε στον Ευρωπαικό κόσμο.

Έτσι έγινε σιγά-σιγά αποδεκτό από όλους ότι ο ήλιος είναι το κέντρο του πλανητικού συστήματος. Οι πλανήτες κατά την κίνησή τους γύρω από τον ήλιο υπακούουν σε διάφορους φυσικούς νόμους, τους οποίους διατύπωσε ο Γερμανός αστρονόμος Ιωάννης Κέπλερ τον 17ον αιώνα (1571-1630). Ο Κέπλερ ήταν γυιός μιάς πολυμελούς φτωχής οικογένειας. Από μικρής ηλικίας άρχισε να αποκτά μεγάλο ενδιαφέρον για τα μαθηματικά και την αστρονομία. Είχε μελετήσει όλα τα γνωστά συγγράματα των αρχαίων Ελλήνων και συγχρόνων του επιστημόνων και του Κοπερνίκου αποδεχόμενος το Ηλιοκεντρικό σύστημα. Τα μαθητικά του χρόνια ο Κέπλερ τα πέρασε έγκλειστος σε θεολογική σχολή όπου μορφώθηκε.

Ήταν κλειστός χαρακτήρας σε σχέση με τους συμμαθητές του και πάντοτε έπεφτε σε σκέψεις για το πώς κινούνται οι πλανήτες γύρω από τον ήλιο χωρίς να συγκρούωνται ή να διαταράσσονται οι τροχιές των. Τα χρόνια μετά τις σπουδές του ήταν δύσκολα. Για βιοποριστικούς λόγους αναγκαζόταν ακόμα και να συντάσσει και ωροσκόπια στα διάφορα σημαίνοντα πρόσωπα. Όμως πάντα τον βασάνιζε το πρόβλημα των τροχιών των πλανητών. Μελετούσε συνεχώς διάφορα είδη γεωμετρικών τροχιών και από ότι φαίνεται είχε απορρίψει τελείως τις ιδέες των Πυθαγορείων περί κυκλικών τροχιών εγγεγραμμένων σε κανονικά πολύεδρα. Προσανατολιζόταν σε τροχιές οι οποίες διέφεραν από την μορφή του κύκλου, τις ελλείψεις. Για να ολοκληρώσει τον πρώτο του νόμο ζήτησε την βοήθεια του Δανού αστρονόμου Τύχωνος Βραχίου ο οποίος είχε μια πείρα πολυετών παρατηρήσεων στην τροχιά του Άρεως.

Ο πλανήτης αυτός κατά τις εποχές τις προσεγγίσεώς του στη γή άλλες χρονιές φαίνεται λαμπρότερος από ότι παρουσιάζεται. Έτσι λοιπόν επιβεβαιώνεται ο πρώτος νόμος του . Η τελική του διατύπωση έγινε το έτος 1609 στο έργο του “Νέα Αστρονομία” και έχει ως εξής :
“Οι τροχιές των πλανητών είναι ελλείψεις, την μια δε των εστιών της διαγραφόμενης ελλείψεως την κατέχει ο ήλιος”. Ο βαθμός εκείνος κατά τον οποίο διαφέρει η τροχιά από τον κύκλο καλείται εκκεντρότητα και μετρείται σε χιλιοστά.

Το έτος 1618 στο σύγγραμά του ” Επιτομή της Κοπερνικίου Αστρονομίας “ διατυπώνει τον δεύτερο νόμο ο οποίος τονίζει ότι :
“Τα υπό της επιβατικής ακτίνος εμβαδά είναι ανάλογα των χρόνων που διηνύθησαν” ή πιό κατανοητά : η ταχύτητα του πλανήτη όταν ευρίσκεται στο περιήλιο είναι πιο μεγάλη από αυτή που αναπτύσσεται στο αφήλιο της τροχιάς του. (βλέπε σχήματα).

Ο τρίτος και τελευταίος νόμος που λέγεται και αρμονικός διατυπώθηκε το ίδιο έτος και έχει ως εξής :
“Τα τετράγωνα των χρόνων περιφοράς του πλανήτη είναι αντιστρόφως ανάλογα προς τους κύβους των μεγάλων ημιαξόνων της τροχιάς του “.

Με αυτούς τους νόμους της κινήσεως των πλανητών ο Κέπλερ χάραξε μια νέα εποχή στην έρευνα του ηλιακού συστήματος και δίκαια ονομάστηκε ο νομοθέτης των ουρανών. Πρέπει να σημειωθεί ότι στους νόμους του Κέπλερ δεν υπακούουν μόνον οι πλανήτες, αλλά και κάθε κινούμενο σώμα στο διάστημα (δορυφόρος, διαστημόπλοιο). Ένα άλλο σημαντικό γεγονός που άνοιξε νέους δρόμους στη μελέτη του ηλιακού συστήματος και στην εδραίωση της ηλιοκεντρικής αντιλήψεως ήταν η κατά το έτος 1610 εφαρμογή στην αστρονομία του νεοανακαλυφθέντος τηλεσκοπίου από τον Ιταλό Γαλιλαίο Γαλιλέι (1564-1642) ή κατ’ άλλους από τον Σίμωνα Μάριο. Ο Γαλιλαίος αλληλογραφούσε με τον Κέπλερ. Το τηλεσκόπιο που κατασκεύασε μεγένθυνε τα ουράνια σώματα περίπου 30 φορές, ενώ η διάμετρος των αντικειμενικών φακών ήτο πολύ μικρή. Το τηλεσκόπιο αυτό διασώζεται σήμερα στο Μουσείο της Φλωρεντίας

Την νύκτα της 7-1-1610 ο Γαλιλαίος παρατηρώντας τον πλανήτη Δία ανακάλυψε τις 4 μεγαλύτερες σελήνες του Ιώ, Ευρώπη, Γανυμήδη και Καλλιστώ διαπιστώνοντας την διαφορετική σε χρόνο κίνησή των γύρω από τον πλανήτη αυτόν. Παρατηρώντας την Αφροδίτη διαπίστωσε ότι παρουσιάζει φάσεις όμοιες με αυτές της Σελήνης, αποτέλεσμα της κινήσεώς της γύρω από τον ήλιο, όπως και τις φάσεις του Άρεως. Στη συνέχεια με τις ουσιαστικές βελτιώσεις των τηλεσκοπίων ανακαλύπτονται δεκάδες δορυφόροι των πλανητών όπως και πολλοί κομήτες και εκπονούνται πλανητικοί χάρτες. Το έτος του θανάτου του Γαλιλαίου, το 1642 συμπίπτει με την γέννηση του Άγγλου σερ Ισαάκ Νεύτωνος (1642-1727)

του μεγάλου φυσικού που ανακάλυψε τον νόμο της παγκοσμίου έλξεως των σωμάτων και που διατυπώνεται ως εξής : “Τα σώματα έλκονται μεταξύ των με λόγο ανάλογο του γινομένου των μαζών των και αντιστρόφως ανάλογα του τετραγώνου της αποστάσεώς των”. Με τον νόμο αυτό ο Ήλιος σαν ογκωδέστερος των πλανητών τους έλκει με αποτέλεσμα να περιστρέφονται γύρω του.
Μέχρι τον 18ον αιώνα ήσαν γνωστοί οι πλανήτες Ερμής, Αφροδίτη, Άρης, Ζεύς και Κρόνος. Το έτος 1781 ο Άγγλος αστρονόμος J. Hersel με τηλεσκόπιο ανακάλυψε όλως τυχαία τον πλανήτη Ουρανό. Έναν αιώνα αργότερα και κατόπιν πολύπλοκων μαθηματικών υπολογισμών του Adams το 1846 ο Leverrier ανακάλυψε τον αμυδρό πλανήτη Ποσειδώνα. Τέλος το 1930 παρατηρήθηκε για πρώτη φορά ο Πλούτων από τον Αμερικανό C. Tompaugh στο αστεροσκοπείο Φλάγκσταφ της Αριζόνας.
Εκτός από τους 8 μεγάλους πλανήτες, το ηλιακό σύστημα αποτελείται από χιλιάδες μικρότερα σώματα τους αστεροειδείς ή μικρούς πλανήτες που στην πλειοψηφία τους οι τροχιές των ευρίσκονται μεταξύ Άρεως και Διός. Την 1-1-1801 ο Ιταλός Piazzi πάλι τυχαία τηλεσκοπικά ανακάλυψε την Δήμητρα στο αστεροσκοπείο του Παλέρμου της Σικελίας.
Οι κομήτες ήσαν γνωστοί από της αρχαιότητος, αλλά τότε πίστευαν ότι ήσαν μετεωρολογικά φαινόμενα της ανώτερης ατμόσφαιρας. Κατά τον 16ον αιώνα ο Κέπλερ απέδειξε ότι αυτοί ανήκουν στο ηλιακό σύστημα και κατόπιν ο Άγγλος ser Edmond Halley πρώτος υπολόγισε την τροχιά του λαμπρότερου περιοδικού κομήτη που φέρει το όνομά του μελετώντας προς τούτο τα συγγράματα περί κωνικών τομών του αρχαίου Έλληνα μαθηματικού Απολλωνίου.
Μέλη επίσης του ηλιακού μας συστήματος είναι και οι διάφοροι διάττοντες και μετεωρίτες οι οποίοι συναντούν τη γή και είτε αναφλέγονται στην ατμόσφαιρά της, είτε προσκρούουν στην επιφάνειά της, όπως και κάθε λογής μικροσωματίδια, αίτια δημιουργίας του ζωδιακού φωτός.
ΑΠΟΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΡΟΧΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ.
Η γή είναι ο τρίτος κατά σειρά αποστάσεως πλανήτης απέχοντας από τον ήλιο περίπου 150.000.000 χιλιόμετρα. Ο αριθμός αυτός καλείται Αστρονομική Μονάδα και χρησιμοποιείται σαν μονάδα μετρήσεως των αποστάσεων κυρίως μέσα στο ηλιακό σύστημα.
Ο νόμος του Bode. Ο Γερμανός αστρονόμος Bode διατύπωσε τον 18ον αιώνα έναν εμπειρικό νόμο με τον οποίο υπολογίζονται προσεγγιστικά οι μέσες αποστάσεις των πλανητών από τον ήλιο. Εάν πάρουμε τους αριθμούς 0, 3, 6, 12, 24, 48, 96, 192, 384 όπου ο επόμενος είναι διπλάσιος του προηγουμένου και στη συνέχεια προσθέσουμε το 4 η ακολουθία θα είναι : 4, 7, 10, 16, 28, 52, 100, 196 και 388. Στη συνέχεια τους διαιρούμε με το 10 όπου και έχωμε : 0,4-0,7-1,0-1,6-2,8-5,2-10,0-19,6-38,8. Κατά παράδοξο τρόπο οι πιό πάνω αριθμοί μας δίδουν τις μέσες αποστάσεις των πλανητών σε αστρονομικές μονάδες.
πραγματική απόσταση διαφορά
όπου: 0,4= Ερμής 0,39 0,01
0,7= Αφροδίτη 0,72 0,02
1,0= Γή 1,00 0,00
1,6= Άρης 1,52 0,08
2,8= Αστεροειδείς —- —-
5,2= Ζεύς 5,20 0,00
10,0=Κρόνος 9,55 0,45
19,6=Ουρανός 19,22 0,38
38,8=Ποσειδών 30,11 8,69
77,2=Πλούτων 39,46 37,74
Άν συγκρίνουμε τις αληθινές αποστάσεις των πλανητών από τον ήλιο με αυτές που δίνει ο πίνακας του Bode, βασικές διαφορές έχουμε μόνο στις αποστάσεις του Ποσειδώνος και Πλούτωνος. Εν πάσει περιπτώσει όπως φαίνεται από τους υπολογισμούς αυτούς, οι αποστάσεις των πλανητών από τον ήλιο αλλά και μεταξύ των δεν είναι τυχαίες αλλά τάσσονται κατά γεωμετρική πρόοδο, γεγονός το οποίο οφείλεται στα κοσμογονικά αίτια της δημιουργίας του πλανητικού συστήματος από την συμπύκνωση του αρχικού γενεσιουργού νέφους.
Οι αποστάσεις των πλανητών ευρίσκονται με πολλούς τρόπους. Για τους κοντυνότερους στη γή εφαρμόζεται η παραλλακτική μέθοδος. Με μικρομετρικά όργανα ευρίσκεται μεταξύ δύο τόπων της γής με γνωστή απόσταση το εύρος της γωνίας η οποία σχηματίζεται στην προέκταση την οποία δίδει το είδωλο του πλανήτη όπως φαίνεται από τον Α τόπο συγκρινόμενο με αυτό του Β τόπου. Η γωνία ω (παράλλαξη) είναι γνωστή από τις μετρήσεις μας οπότε βάσει της τριγωνομετρίας η άλλη πλευρά του τριγώνου αντιπροσωπεύει την απόσταση του πλανήτη από τη γή και υπολογίζεται εύκολα.
Ο τρίτος αρμονικός νόμος του Kepler μας δίνει τις αποστάσεις των πλανητών εάν γνωρίζουμε τις αστρικές περιόδους περιφοράς των, τότε τα τετράγωνα των χρόνων περιφοράς είναι ανάλογα των κύβων των μεγάλων ημιαξόνων της τροχιάς των.
Τα τελευταία έτη οι αποστάσεις υπολογίζονται με πολύ μεγάλη ακρίβεια με τα ραντάρ όπου στέλνωνται ραδιοκύματα από τη γή σε έναν πλανήτη τα οποία στη συνέχεια συναντούν την επιφάνειά του και ανακλώνται πίσω στη γή. Η μέτρηση των χρόνων ανακλάσεως των ραδιοκυμάτων μας δίνει την απόσταση του πλανήτη. Γιά τον προσδιορισμό της ακριβούς θέσεως ενός πλανήτη στο χώρο χρησιμοποιούμε τα εξής στοιχεία:
1) Μεγάλος και μικρός ημιάξονες τροχιάς. Ειναι οι ευθείες που συνδέουν τα άκρα της διαγραφόμενης τροχιάς του πλανήτη. Σε μια έλλειψη έχωμε δύο άξονες τον μεγάλο και τον μικρό. Ο μεγάλος τέμνει τα σημεία ΡΡ’ της ελλείψεως ενώ ο μικρός από τα ΑΑ’. Εδώ μας ενδιαφέρει ο μεγάλος ημιάξονας που συμβολίζεται με το ελληνικό γράμμα α .
2) Η εκκεντρότητα της τροχιάς, δηλαδή το πόσον διαφέρει η μορφή της τροχιάς από αυτή του κύκλου. Η εκκεντρότητα μετρείται σε χιλιοστά και συμβολίζεται με το γράμμα e . Την μεγαλύτερη εκκεντρότητα παρουσιάζει η τροχιά του Πλούτωνος που ανέρχεται σε 0,249 χιλιοστά με αποτέλεσμα να εισέρχεται κατά ένα μεγάλο μέρος μέσα στην τροχιά του Ποσειδώνος. Η μικρότερη εκκεντρότητα τροχιάς πλανήτη είναι αυτή της Αφροδίτης με 0,007 χιλιοστά .
3) Η φαινομένη πορεία του ηλίου στον ουράνιο θόλο σε διάστημα ενός έτους ονομάζεται εκλειπτική και είναι η φαινομενική προβολή του επιπέδου της τροχιάς της γής στο διάστημα. Όλοι οι μεγάλοι πλανήτες διαγράφουν τις τροχιές των περίπου στο ίδιο επίπεδο με αυτό της τροχιάς της Γής. Η κλίση την οποία παρουσιάζει η τροχιά ενός πλανήτη με το επίπεδο της τροχιάς της γής μετρείται σε μοίρες και συμβολίζεται με το i .
Την μεγαλύτερη κλίση παρουσιάζει η τροχιά του Πλούτωνος ίση με 17 0,9′, ενώ στον αντίποδα ευρίσκεται η κλίση της τροχιάς του Ουρανού με 0 0,46′. Όταν η τροχιά του πλανήτη τέμνει την εκλειπτική και ο πλανήτης κινείται πρός τα άνω, τότε ευρίσκεται στον αναβιβάζοντα σύνδεσμο της τροχιάς του που συμβολίζεται με το Ω, ενώ όταν κινείται νότια της εκλειπτικής , τότε είναι στον καταβιβάζοντα σύνδεσμο που δεικνύεται με το σύμβολο Ο . Η ευθεία που ενώνει τα σημεία Ω και Ο λέγεται γραμμή των αψίδων της τροχιάς του πλανήτη.
4) Η νοητή γωνία η οποία σχηματίζεται από τον αναβιβάζοντα σύνδεσμο Ω και από το σημείο του περιηλίου του πλανήτη λέγεται μήκος του περιηλίου και συμβολίζεται με το ω .
5) Η χρονική περίοδος που απαιτείται για να συμπληρώσει ο πλανήτης μια πλήρη περιφορά γύρω από τον ήλιο συμβολίζεται με το Τ.
6) Τέλος χρησιμοποιείται η χρονική στιγμή της διαβάσεως του πλανήτη από το περιήλιο συμβολιζόμενη με tο .
Με τα αναφερθέντα πιο πάνω 6 τροχιακά στοιχεία προσδιορίζεται για κάθε στιγμή η θέση ενός πλανήτη στο χώρο χωρίς όμως να λαμβάνονται υπ’ όψη οι παρέλξεις πoυ ασκούνται από τα άλλα ουράνια σώματα.
Φαινόμενες διάμετροι των πλανητών. Επειδή οι πλανήτες είναι σχετικά κοντά στη γή, παρουσιάζουν όταν παρατηρηθούν με οπτικά όργανα (κυάλια, τηλεσκόπια) έναν δίσκο με φαινομένη διάμετρο ο οποίος δεν είναι ορατός με γυμνό οφθαλμό και που μεταβάλλεται λόγω της κινήσεως τού πλανήτη. Την μεγαλύτερη φαινομένη διάμετρο δίσκου παρουσιάζει η Αφροδίτη την εποχή των κατωτέρων συνόδων (64″ τόξου περίπου), ο Ζεύς στις αντιθέσεις (49″ περίπου), ο Άρης στις ευνοικές αντιθέσεις (25″ περίπου) και ο Κρόνος (20″ περίπου). Οι απομακρυσμένοι πλανήτες Ουρανός και Ποσειδών παρουσιάζουν μικρές φ.δ από 2-3,5″ περίπου κατά την εποχή των αντιθέσεων. Τέλος η φ.δ του Ερμή στο ανώτερο δυνατό φθάνει περίπου τα 10″ τόξου.

ΦΑΙΝΟΜΕΝΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΟΨΕΙΣ ΤΩΝ ΠΛΑΝΗΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΓΗ.
Ένας υποθετικός παρατηρητής ο οποίος ευρίσκεται έξω από το ηλιακό σύστημα θα παρατηρεί τους εννέα πλανήτες να περιφέρονται γύρω από τον ήλιο σε διαφορετικούς χρόνους περιφοράς για κάθε ένα από αυτούς. Όσο πιό κοντά είναι ένας πλανήτης στον ήλιο, τόσο μικραίνει ο χρόνος περιφοράς του με άλλες λέξεις αυξάνει η ταχύτητα με την οποία κινείται στην εφαπτομένη της τροχιάς του. Η εφαπτομενική ταχύτητα της γής είναι 29,5 χιλ/δευτ. και απαιτούνται 365,256 ημέρες για μια πλήρη περιφορά, χρόνος που καλείται έτος. Για να πραγματοποιήσουμε μια σύγκριση στα όσα αναφέρονται, ο Ερμής σαν πιό κοντά στον ήλιο έχει διάρκεια έτους 88 περίπου γήινες ημέρες κινούμενος με μέση ταχύτητα 47,8 χιλ/δευτ ενώ αντίθετα ο Πλούτων έχει διάρκεια έτους 248 έτη και σημειώνει εφαπτομενική ταχύτητα 4,7 χιλ/δευτερόλεπτο. Η όψη του πλανητικού συστήματος για τους ανθρώπους πάνω στη γή διαφοροποιείται αρκετά όσον αφορά τις κινήσεις των και τις φάσεις των επειδή κινείται και η ίδια η γή μαζί με τους άλλους με τα εξής αποτελέσματα :
Αποχή στην αστρονομία καλείται η φαινομένη γωνία που σχηματίζει ένας πλανήτης σε σχέση με τον ήλιο και εκφράζεται σε μοίρες. Κατά την κίνησή των οι πλανήτες στον ουρανό παίρνουν διάφορες τοποθετήσεις σε σχέση με τη γή και η αποχή των είναι δυνατόν να κυμαίνεται από 0-360 μοίρες. Αυτό παρατηρείται σε όλους τους πλανήτες και τα άλλα μέλη του ηλιακού συστήματος με εξαίρεση τον Ερμή και την Αφροδίτη επειδή οι τροχιές των περικλείονται από την τροχιά της γής. Ονομάζονται και εσωτερικοί πλανήτες και είναι δυνατόν να παρατηρηθούν μόνον μετά την δύση του ηλίου για 2-3 ώρες ή πρίν την ανατολή του. Αυτό γίνεται επειδή η αποχή των κυμαίνεται για μεν τον Ερμή μέχρι 28 μοίρες για δε την Αφροδίτη μέχρι 48 μοίρες περίπου. Όταν ένας εσωτερικός πλανήτης πχ. η Αφροδίτη ευρεθεί σε ευθεία γραμμή με τη γή και τον ήλιο ενδιάμεσα , τότε ευρίσκεται σε ανωτέρα σύνοδο, ο πλανήτης έχει αποχή 0 μοίρες και είναι αόρατος λόγω της μεγάλης εγγύτητός του με τον ήλιο. Με την πάροδο των ημερών η Αφροδίτη μετακινείται πρός ανατολάς καθιστάμενη ορατή τις εσπερινές ώρες με μια αποχή που αυξάνεται σταδιακά. Όπως παρατηρούμε στο σχήμα το τόξο της τροχιάς της Αφροδίτης θα την φέρει ολοένα και πιο κοντά μας με αποτέλεσμα να αυξάνεται η φαινομένη της διάμετρος. Ένα άλλο γεγονός είναι ότι παρατηρώνται μεταβολές στον φωτισμό του δίσκου της. Ο πλανήτης φαίνεται έχοντας αμφίκυρτη όψη με το σκοτεινό τμήμα αντίθετα από τον ήλιο. Κατά το χρονικό διάστημα που θα φθάσει στο ακρώτατο σημείο της φαινομένης τροχιάς , τότε λέγουμε ότι έχουμε μέγιστη αποχή και μάλιστα ανατολική γιατί τότε η εν λόγω αποχή συμβαίνει προς ανατολάς του δύοντος ηλίου, ο πλανήτης έχει τη μέγιστη φαινομένη αποόσταση (48 μοίρες). Ο δίσκος της Αφροδίτης τότε φωτίζεται κατά το ήμισυ σαν Σελήνη ηλικίας α’ τετάρτου και με φαινομένη διάμετρο 1,5 φορές μεγαλύτερη περίπου από αυτή που είχε στην ανωτέρα σύνοδο , έχοντας διανύσει το μισό τόξο μέχρι την κατωτέρα σύνοδο όταν δηλαδή τα 3 σώματα ήλιος-Αφροδίτη-Γή ευρεθούν πάλι σε ευθεία γραμμή αλλά με την Αφροδίτη στο μέσον. Το δεύτερο μισό της πορείας αυτής γίνεται θεαματικό γιατί ο πλανήτης αυξάνει την φαινομένη του διάμετρο πολύ γρήγορα κινούμενος ταχύτερα και επειδή παρουσιάζει μηνοειδή φάση αφού μας στρέφει το σκοτεινό ημισφαίριο μέχρι την κατωτέρα σύνοδο οπότε και έχει πάρει την μεγαλύτερη δυνατή φαινόμενη διάμετρο (59′ έως 64′). ΄Ομως γίνεται τότε η Αφροδίτη είναι αόρατη επειδή βυθίζεται στην ηλιακή φωταύγεια. (σχήμα).

Εάν κατά τη στιγμή αυτή συμβεί να συμπέσουν τα επίπεδα περιφοράς Γής και Αφροδίτης (ή Ερμή), τότε ο πλανήτης θα προβληθεί στον ηλιακό δίσκο σαν μαύρη κουκκίδα που κινείται γρήγορα. Αυτό το φαινόμενο λέγεται διάβασις και είναι όμοιο με αυτό των ηλιακών εκλείψεων αλλά πολύ πιό σπάνιο. Από τη στιγμή της κατωτέρας συνόδου και μετά , ο πλανήτης παρουσιάζεται στον πρωινό ουρανό ( πρίν την ανατολή ) με δυτική αποχή παρουσιάζοντας τις ίδιες όψεις αλλά με αντίθετη φορά μέχρις ότου περάσει πάλι σε ανωτέρα σύνοδο.
Οι όψεις οι οποίες παρουσιάζουν οι πλανήτες που οι τροχιές των ευρίσκονται έξω από την γή είναι διαφορετικές για παράδειγμα αυτή του ΄Αρη παρουσιάζεται ως εξής: ΄Οταν τα τρία σώματα πλανήτης- ΄Ηλιος-Γή -Άρης ευρεθούν σε ευθεία γραμμή , ο πλανήτης ευρίσκεται σε σύνοδο (εδώ υπάρχει μόνο μία ) και δεν φαίνεται έχοντας μικρή αποχή. Στη συνέχεια φαίνεται ότι κινείται με κατεύθυνση εκ δυσμών πρός ανατολάς μεταξύ των διαφόρων αστέρων.
΄Οταν ο πλανήτης ο ήλιος και η Γή σχηματίσουν ορθή γωνία 90 μοιρών, τότε έχωμε τετραγωνισμό και επειδή ευρισκόμεθα δυτικά του ηλίου λέγεται δυτικός τετραγωνισμός . Παράλληλα με την κίνηση του ΄Αρεως επί της τροχιάς του κινείται και η Γή και μάλιστα με μεγαλύτερη ταχύτητα από αυτήν του ΄Αρεως. Λαμβάνοντας υπ΄ όψη ότι το εμβαδόν της τροχιάς της γής είναι μικρότερο από αυτό του ΄Αρη συμπεραίνουμα εύκολα ότι σε σχέση με τον ΄Αρη κινείται στο διάστημα πιό γρήγορα και έτσι ωρισμένες φορές φαίνεται ότι τον προσπερνά ή πιό απλά να τον αφήνει πίσω όπως ένα αυτοκίνητο που προσπερνά κάπιο άλλο με αποτέλεσμα να μεταβάλλεται η φαινόμενη πορεία του στον ουρανό. Εκεί που ο πλανήτης κινείται κανονικά, ξαφνικά σταματά την ταχύτητά του , τότε ευρίσκεται σε α΄στάση. Κατόπιν αρχίζει να κινείται ανάδρομα με φορά εξ Ανατολών πρός Δυσμάς. Τα παλαιά χρόνια οι άνθρωποι δεν μπορούσαν να εξηγήσουν αυτή την κίνηση που λέγεται αναποδισμός. Σήμερα γνωρίζουμε ότι η γή προσπερνούσε τον ΄Αρη.

΄Οταν ο πλανήτης έλθει στο σημείο να σχηματίσει ευθεία γραμμή με τον ήλιο και τη γή στο μέσον τότε λέγωμε ότι ευρίσκεται σε αντίθεση. Οι εποχές της αντιθέσεως είναι οι πιό ευνοικές στις παρατηρήσεις των εξωτερικών πλανητών γιατί τότε έρχονται στην πιό κοντυνή δυνατή απόσταση από τη γή αποκτώντας την μεγαλύτερη τους λαμπρότητα. Επί πλέον, γίνονται παρατηρήσιμοι όλη τη νύκτα ανατέλλοντας όταν δύει ο ήλιος και μεσουρανώντας κατά τα μεσάνυκτα γεγονός που δέν συμβαίνει στους εσωτερικούς πλανήτες Ερμή και Αφροδίτη.
Αφού τερματίσει την ανάδρομη κίνησή του ο πλανήτης φαίνεται ότι ακινητοποιείται ερχόμενος σε β΄στάση και στη συνέχεια πάλι αποκτά την κανονική του κίνηση εκ Δυσμών πρός Ανατολάς και μάλιστα με μεγαλύτερη ταχύτητα. Ο αναποδισμός είναι πιό έκδηλος στους πλανήτες ΄Αρη-Δία και Κρόνο ενώ στους απομακρυσμένους πλανήτες κατά τη διάρκεια του έτους διαπιστώνεται ότι ο πλανήτης διαγράφει ένα ζίκ-ζάκ μεταξύ των αστέρων. Φάσεις παρουσιάζουν και οι εξωτερικοί πλανήτες αλλά όχι πολύ έκδηλες περιορισμένες σε ένα μικρό ποσοστό. Καλύτερα παρατηρώνται στον ΄Αρη όταν κατά τις εποχές των τετραγωνισμών φαίνεται σαν Σελήνη ηλικίας 12-13 ημερών.

======================
Ι. ΚΟΛΙΟΠΟΥΛΟΣ